یکی از دغدغه‌های آموزشی‌ام همیشه این بوده است که چطور می‌توان دانش‌آموزان را طوری تشویق کرد که هم حس رقابت‌جویی را تقویت نکند و هم کارساز باشد. دلیل این دغدغه این است که فکر می‌کنم ترغیب حس رقابت مساوی با تقویت حس فردیت و نبرد برای پیشی گرفتن از دیگران است.

حسی که سبب می‌شود افراد از سنین پایین بیاموزند خود را با دیگران مقایسه کنند. در رقابت فقط بر روی یک وجه تمرکز می‌شود و بسیاری از ابعاد فردی و قوه تخیل دانش‌آموز نادیده گرفته می‌شود. در واقع یک سنجه تعریف می‌شود و همه برای دستیابی به آن تلاش می‌کنند، پس انگیزه اصلی رسیدن به یک معیار تعریف شده است.

رقابت معمولاً متکی بر انگیزه‌های بیرونی است و معمولاً این انگیزه قابل انتقال به شرایط دیگر نیست یعنی وقتی فرد با موقعیتی مشابه روبرو می‌شود که در آن رقابت وجود ندارد دیگر رغبتی برای انجام آن فعالیت ندارد.

بنابراین این نوع تشویق وابسته به محرک بیرونی است و در نبود این محرک رفتار معمولاً متوقف می‌شود.

.

پس چطور باید دانش‌آموزان را بدون ایجاد رقابت، تشویق یا تنبیه کرد؟

چطور می‌توان به‌جای تقویت حس رقابت، حس مشارکت و همیاری را پرورش داد؟

.

چندی پیش در کتاب «جرات بسیار» ایده‌ای در این باره خواندم و از خلاقیت این معلم شگفت‌زده شدم.

داستان از این قرار بود که معلمی در کلاسش برای تشویق روحیه جمعی دانش آموزان یک تُنگ و یک کیسه تیله به کلاس آورد. به بچه ها گفت برای هر کار مثبتی جمعی که انجام دهند چند تیله داخل تُنگ می اندازد و بابت هر کار جمعی بد چند تیله را از تنگ بر می دارد.

نهایتاً قرار شد معلم با پرشدن تنگ یک جشن باشکوه برای بچه‌ها تدارک ببیند.

این بازی تیله‌ها شیوه آموزنده‌ای است. بچه‌ها یاد می‌گیرند باید با هم و در کنار هم رشد کنند. باید مسالمت‌آمیز یکدیگر را حمایت کنند. باید رفتارهای بد یکدیگر را بدون خشونت اصلاح کنند.

باید حواسشان باشد که خودخواهانه و فردی نمی‌توانند رشد کنند. با خالی‌کردن زیر پای همدیگر نباید رشد کنند بلکه باید برای گفتگو و رسیدن به تصمیمات جمعی معقول تلاش کنند.

شاید خروجی چنین کلاس‌هایی بتوانند جامعه‌ای زیبا و انسانی‌تر را بسازند. شاید بتوانند بر پایه تعامل، صلح را در دنیا گسترش دهند.

.

امیدوارم این معلمان تکثیر شوند …