۱

امشب مصاحبه ای داشتم با یکی از دانشجویان دکتری برنامه ریزی درسی دانشکده مان در مورد موضوع رساله اش. موضوع رساله این بود که چطور می توانیم برنامه درسی را طراحی کنیم که در آن دانش آموزان تبدیل به شهروند دیجیتال شوند؟

خانم مصاحبه کننده از عدم همکاری اساتید برای همکاری با او برای مصاحبه خسته بود. گفتم خب باید درک کرد و راهی برای همکاری آنها پیدا کرد. مثلا چندین بار پیام داد و یادآوری کرد. ولی گفت موضوع چیز دیگریست و بنظر می رسد که اساتید در مورد شهروند دیجیتال اطلاعاتی ندارند و تا عنوان را می بینند از زیر آن در می روند.

نمی دانم برداشت ایشان تا چه اندازه با واقعیت همخوان است ولی این موضوع برایم دور از ذهن نیست.

.

۲

سوال این بود که چطور می توانیم به بچه ها آموزش دهیم تا در فضای دیجیتال رفتاری مسئولانه و امن داشته باشند؟

نظرم این است که برای آموزش چنین مهارت ضروری و بنیادینی نه نیازی به کتاب درسی داریم نه اضافه کردن ساعاتی به برنامه درسی مدارس، اساسا آموزش مستقیم مهارتی مثل سواد دیجیتال شکست خورده است.

نمی دانم چطور است که گمان می کنیم اگر چند نفر بنشینیم و کتابی در مورد سواد رسانه ای یا کار و فناوری بنویسید و به خورد دانش آموزان فلک زده بدهیم، کار شاقی کرده ایم و دیگر با دواندیشی تمام مشکلات این حیطه را حل و فصل نمودیم!

.

راه کار چیست؟

تمرکز بر صلاحیت های حرفه ای معلمان. ما بیش از هر چیز در نظام آموزشی مان به معلمانی توانمند و حرفه ای نیاز داریم. معلم توانمند و آموزش دیده می تواند در جریان فعالیت های آموزشی مختلف نکات کوچک تاثیرگذاری را به دانش آموزان آموزش دهد.

معلم باید ارتباطی دوستانه با دانش آموزان برقرار کند و تلاش کند فضای ذهنی اش را به دانش آموزان نزدیک کند. مثلا اگر من معلم ابتدایی هستم باید انیمیشن های جدید را ببینم، بازی های آنلاین جدید را بشناسم و آن ها را امتحان کنم، در جریان طنزها و داستان هایی که بین بچه ها رایج می شود باشم، در فضای دیجیتال فعالیت داشته باشم.

مگر می شود دو آدم از دو فضای ذهنی متفاوت بتوانند ارتباط عمیق و موثری را برقرار کنند؟ بعضی از معلمان یا والدین چنان بچه ها را گودزیلا و اعجوبه خطاب می کنند که انگار آنها از سیاره ای دیگر آمده اند و با این اصطلاحات اتفاقا این شکاف را عمیق تر می کنند.

نه کودکان ما نه گودزیلااند نه اعجوبه، آنها گیجند بین چیزهایی که ما در گوششان می خوانیم و تناقضش با آنچه عمل می کنیم! آنها مبهوت دنیای دیجیتالی هستند که بسیار جذاب و رنگی است ولی کسی به آنها نشان نداده است که چطور می توانند در آن باشند ولی غرق نشوند.

وقتی دنیای ذهنی معلم با شاگردش نزدیک شود و تعامل خوبی شکل بگیرد، حالا معلم می شود الگوی شاگرد، حالا فعالیت های کلاسی را با علاقه انجام می دهد و نکات ریز آموزشی معلم به جانش می نشیند. نکاتی که مستقیم و از بالا به پایین آموزش داده نمی شوند.

بلکه معلم در نقش یک تسهیلگر کنار کودک گام بر می دارد. کنار هم قدم می زنند و وقتی به جویی می رسند و معلم متوجه ترس و پریشانی شاگردش می شود، به او می گوید بهتر است چگونه بپرد که آسیب نبیند، یا به او سنگی را نشان می دهد که می تواند پای چپش را روی آن بگذارد و بعد بپرد، نهایتا اگر موفق نشد دستش را می گیرد.

حالا فرض کنید که معلم پیشاپیش دانش آموز پیش برود، به جوی که رسید چند چوب بردارد و پلی بسازد. کودک با خیالی آسوده و سریع از پل عبور می کند. ولی یک سوال، اگر او با جوی دیگری روبرو شد و معلم نبود باید چه کار کند؟ او هیچوقت این چالش را لمس نکرده و نمی تواند مسئله را حل کند.

آماده کردن دانش آموزان برای مواجهه با عصر تکنولوژی نیازمند روش اول است.

.

۳

تا اینجای کار مشخص بود که حرف هایم به مذاق مصاحبه کننده خوش نیامده است! انگار او دنبال راه حلی ملموس و مقتدرانه تر بود.

گفت: «خانم رزبان اجازه دهید سوال را با مثالی مشخص مطرح کنم تا منظورم بهتر منتقل شود، فرض کنید الان دانش آموزان وویس معلمان خود را در شبکه های اجتماعی منتشر می کنند، چطور می توانیم به آنها آموزش دهیم این کار غیراخلاقی است؟»

پاسخم کار را خراب تر کرد! گفتم چه کسی قرار است این موضوع را آموزش دهد؟ ما؟ ما بزرگسالان که خودمان حسابی در این موضوعات میلنگیم؟ شما به من بگویید این کودک کی و کجا به صورت غیرمستقیم این پیام را دریافت کرده است که انتشار صحبت های فرد دیگری بدون اجازه اش، غیراخلاقی است؟

بگذارید من هم از یک تجربه ملموسم به شما بگویم. همین چند هفته پیش من صحبتی را با استاد گروهمان که دانشیار رشته فلسفه تعلیم و تربیت هستند عنوان کردم و متوجه شدم ایشان اسکرین شات صحبت هایم را برای شخص یا شاید اشخاص دیگری فرستاده اند و داستانی برایم درست شد!

این موضوع را چندین بار در بین اساتید خودمان دیده ام. کسانی که حرف از اصول تعلیم و تربیت و آموزش اخلاق می زنند و یا دستی در سیستم آموزشی دارند یا معتقدند انقدر فاضلند که سیستم آموزشی توانایی فهم آنها را ندارد!!

ما بزرگترهای تحصیلکرده و مدعی هم هنوز متوجه حریم خصوصی و رفتار متعهدانه در فضای دیجیتال نشدیم، حالا می خواهیم به دانش آموزان یاد دهیم؟ نهایتش می شود دو جمله سطحی که دانش آموز به آن پوزخند می زند. چون با همه مشاهدات و آموخته های غیرمستقیمش ناهمخوان است.

.

۴

او رفت سراغ مثال بعدی و گفت «درسته مثال دیگری می زنم مثلا چطور به دانش آموزان آموزش دهیم هنگام خرید اینترنتی امنی داشته باشند؟»

توضیح دادم که همانطور که گفتم در غالب انجام یک فعالیت آموزشی، مثلا فرض کنید معلم و دانش آموزان به این نتیجه می رسند که برای یادگیری بهتر موضوع موقعیت قاره ها و کشورها بهتر است در کلاس یک نقشه باشد و آن را به دیوار نصب کنند.

معلم با مشورت از دانش آموزان در همان کلاس در اینترنت جستجو کرده و یک نقشه را اینترنتی سفارش دهد. حین خرید نقشه نکاتی را هوشمندانه به دانش آموزان بگوید. مثلا بگوید برای آنکه مطمئن شویم فروشگاه اعتبار دارد می توانیم نماد اعتماد آن را بررسی کنیم یا برای خرید باید به آدرس درگاه بانکی توجه کنیم و غیره.

حالا این روشی است که فی البداهه به ذهنم رسید، می توان بسیار خلاقانه تر هم در جریان فعالیت های تعاملی چنین موضوعات کاربردی را در زمینه سواد دیجیتال آموزش داد.

خلاصه این بود از مصاحبه بامزه امروز ما…