شناخت تاریخچه این حوزه به طراحان آموزشی امکان می‌دهد تا از اشتباهات گذشته درس بگیرند و بهترین شیوه‌ها را برای ایجاد برنامه‌های آموزشی موثرتر به کار گیرند. همچنین، با درک این تاریخچه، می‌توان بهتر به اهمیت تطابق آموزش با نیازهای امروزی پی برد و روش‌های نوین و مبتنی بر تکنولوژی را به شکل بهتری در طراحی آموزشی به کار گرفت.

تاریخچه طراحی آموزشی

تصور کنید که در دنیای باستان زندگی می‌کنید، زمانی که آموزش به شکل غیررسمی و از طریق مشاهده و تقلید انجام می‌شد. افراد از طریق مشاهدهٔ رفتارها و عملکردهای افراد ماهر و باتجربه، مهارت‌ها و دانش مورد نیاز برای زندگی را می‌آموختند. این روش‌ها بسیار موثر بودند، اما ساختاریافته نبودند و به فرد بستگی داشتند.

با گذر زمان و به ویژه در دوران رنسانس، نیاز به آموزش ساختاریافته‌تر احساس شد. مدارس و دانشگاه‌ها تاسیس شدند و اولین تلاش‌ها برای طراحی آموزشی نظام‌مند شکل گرفت. در این دوران، معلمان و محققان به دنبال یافتن روش‌هایی برای بهتر کردن فرآیند آموزش بودند.

مرحله اول: آغاز قرن بیستم و ظهور نظریه‌های یادگیری

در اوایل قرن بیستم، با ظهور نظریه‌های یادگیری، آموزش به شکلی علمی‌تر مورد بررسی قرار گرفت. افرادی مانند جان دیویی و ادوارد ثرندایک به مطالعه نحوه یادگیری انسان‌ها پرداختند. این تحقیقات نشان داد که یادگیری تنها از طریق مشاهده و تقلید نیست، بلکه می‌تواند با استفاده از روش‌های سیستماتیک و طراحی‌شده بهبود یابد.

مرحله دوم: جنگ جهانی دوم و آموزش‌های نظامی

در طول جنگ جهانی دوم، نیاز به آموزش سریع و موثر نیروهای نظامی باعث شد تا تلاش‌های بیشتری برای سیستماتیک کردن آموزش صورت گیرد. در این دوره، مفهومی به نام “تجزیه و تحلیل وظیفه” معرفی شد. این روش شامل شناسایی و تجزیه و تحلیل وظایف و مهارت‌های مورد نیاز برای انجام یک کار خاص بود و سپس بر اساس آن، برنامه‌های آموزشی طراحی می‌شد.

مرحله سوم: دهه ۱۹۵۰ و ظهور مدل‌های اولیه طراحی آموزشی

پس از جنگ، تلاش‌ها برای ایجاد مدل‌های ساختاریافته‌تر طراحی آموزشی ادامه یافت. در دهه ۱۹۵۰، مدل‌هایی مانند مدل ADDIE (تجزیه و تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا، ارزیابی) معرفی شدند. این مدل‌ها به معلمان و طراحان آموزشی کمک کردند تا برنامه‌های آموزشی را به صورت سیستماتیک و گام به گام طراحی کنند.

مرحله چهارم: دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ و پیشرفت‌های بیشتر

در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، نظریه‌های شناختی و رفتاری به طراحی آموزشی شکل دادند. افرادی مانند رابرت گانیه و بنجامین بلوم مدل‌ها و نظریه‌های جدیدی را معرفی کردند که تاکید بر تعیین اهداف آموزشی، طراحی فعالیت‌های آموزشی بر اساس این اهداف و ارزیابی مستمر داشتند.

مرحله پنجم: دهه ۱۹۸۰ تا امروز و ظهور تکنولوژی‌های آموزشی

با پیشرفت تکنولوژی و ظهور رایانه‌ها، طراحی آموزشی وارد عصر جدیدی شد. آموزش مبتنی بر رایانه، شبیه‌سازی‌ها، و یادگیری آنلاین به عنوان ابزارهای جدید در طراحی آموزشی مطرح شدند. این دوره شاهد ظهور مدل‌های جدیدی مانند “طراحی وارونه” (Backward Design) بود که بر تعیین نتایج مطلوب آموزشی قبل از طراحی فعالیت‌های آموزشی تاکید دارد.

در دهه‌های اخیر، عناصر جدیدی در طراحی آموزشی مطرح شدند که در مجامع بین‌المللی مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند. از جمله این عناصر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. 1. 1. 1. 1. فردی‌سازی آموزش (Personalized Learning): فردی‌سازی آموزش به معنای تطبیق روش‌ها و محتوای آموزشی با نیازها، توانایی‌ها و علایق فردی دانش‌آموزان است. این رویکرد تاکید دارد که هر دانش‌آموز با سرعت و سبک یادگیری خاص خود پیش برود. استفاده از تکنولوژی‌های نوین مانند سیستم‌های مدیریت یادگیری (LMS) و تحلیل داده‌ها، امکان فردی‌سازی آموزش را فراهم می‌کند.
            2. یادگیری مبتنی بر پروژه (Project-Based Learning): در این رویکرد، دانش‌آموزان از طریق انجام پروژه‌های واقعی و مرتبط با زندگی روزمره، مهارت‌ها و دانش مورد نیاز را کسب می‌کنند. این روش باعث افزایش انگیزه و علاقه‌مندی دانش‌آموزان به یادگیری می‌شود.
            3. یادگیری ترکیبی (Blended Learning): یادگیری ترکیبی ترکیبی از آموزش حضوری و آنلاین است. این روش به دانش‌آموزان امکان می‌دهد تا در زمان‌ها و مکان‌های مختلف به یادگیری بپردازند و از منابع آموزشی متنوع بهره‌مند شوند.
            4. یادگیری مبتنی بر بازی (Gamification): استفاده از عناصر بازی در فرآیند آموزشی، مانند امتیازدهی، رقابت و پاداش، به منظور افزایش انگیزه و تعامل دانش‌آموزان با محتوای آموزشی.
            5. هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی (Artificial Intelligence and Machine Learning): هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در حال تغییر چهره آموزش هستند. از تحلیل داده‌ها برای شناسایی نقاط قوت و ضعف دانش‌آموزان و ارائه پیشنهادات بهبود فردی گرفته تا ایجاد تجربیات یادگیری شخصی‌سازی شده، هوش مصنوعی به عنوان یکی از ابزارهای اصلی در طراحی آموزشی مدرن شناخته می‌شود.
            6. واقعیت مجازی و افزوده (Virtual and Augmented Reality): استفاده از تکنولوژی‌های واقعیت مجازی و افزوده برای ایجاد محیط‌های یادگیری تعاملی و جذاب که به دانش‌آموزان امکان می‌دهد تا مفاهیم پیچیده را به شکلی واقعی و ملموس تجربه کنند.
            7. توجه به مهارت‌های قرن ۲۱ (۲۱st Century Skills): طراحی آموزشی مدرن به توسعه مهارت‌های اساسی برای زندگی و کار در قرن ۲۱، مانند تفکر انتقادی، حل مسئله، همکاری و ارتباطات موثر، تاکید دارد.

The post تاریخچه طراحی آموزشی به زبان ساده first appeared on سمیه رزبان.

شاید شما خواندن را به شنیدن ترجیح می دهید. متن پادکست را با همین هدف نوشتم:

متن پادکست:

سلام و درود به همه دوستان عزیزی که پادکست دنیای آموزش رو می شنوید.

من سمیه رزبان هستم، تکنولوژیست آموزشی.

از اپیزود سوم پادکست فاصله نسبتا داشتیم، و حالا تصمیم گرفتم این فرایند تولید رو برای خودم بسیار ساده کنم و به امید خدا در یک ماه آینده این سری پادکست رو مستمر ادامه بدم.

در این سری پادکست ها از موضوعات مختلف صحبت خواهم کرد. موضوعاتی مثل آموزش، تولید محتوا، یادگیری مهارت های جدید و توسعه فردی.

بریم سراغ موضوع اولی که تو ذهنم هست باهاتون به اشتراک بگذارم.

دیشب باید یک پروژه ای رو تموم می کردم و ایمیل می کردم، کارهایی بینش پیش اومد و خلاصه طول کشید اینه که ساعت نزدیک ۴ شد و هنوز مشغول بودم. بعد از اینکه فایل رو ایمیل کردم سبک شدم و یه حس خوب داشتم و داشتم تند تند برنامه های کامپیوترم رو میبستم که برم بخوابم که همین لحظه ایمیلی اومد.

نگاه کردم دیدم ایمیل از گوگل اسکاره. یکی از نویسنده هایی که تخصصش موضوعیه که الان دغدغه منه همین امروز مقاله اش تو یه مجله معتبر چاپ شده بود و چون من این پژوهشگر رو دنبال می کنم، مقاله اش برام ایمیل میشه. شاید شما هم تجربه کرده باشید، یه لذت خاصی داره که یه پژوهش معتبر دقیقا تو زمینه ای که دغدغه مون هست داغ داغ بدستمون برسه.

دغدغه پژوهشی من در چند سال گذشته تقویت سواد دیجیتالی دانش آموزان بوده و پژوهشگران این حوزه رو دنبال می کنم. این مقاله دقیقا دست گذاشته بود روی اون جزئی که الان ذهن منو به خودش مشغول کرده بود. اینطور شد که نتونستم از خیرش بگذرم. چکیده و چند بخش اصلیش رو فوری خوندم و بعد رفتم با حس بهتری خوابیدم.

صبح رفته بودم پیاده روی و داشتم به این فکر می کردم که دغدغه خیلی از ماها دو تا موضوعه،

اولیش اینکه دوست داریم موضوعاتی ارزشمند، جدید و متناسب با علایقمون رو پیدا کنیم و روشون متمرکز کار کنیم و در اون زمینه پژوهش انجام بدیم و تبدیل به یک متخصص در اون زمینه بشیم. انتخاب چنین موضوعاتی معمولا دشواره و خیلی زیاد به ما این توصیه میشه که بعنوان یک فرد آکادمیک بیایم روی موضوعی خاص متمرکز و عمیق بشیم و حالا چالش مهم اینه که چطور بتونیم به موضوعی برسیم که اونقدر برامون جذابیت و عمق داشته باشه که بتونیم برای مدت زیادی کنار موضوع بمونیم.

و دغدغه دوم خیلی از ماها اینه که زبان انگلیسیمون رو تقویت کنیم. جایی از دکتر مصطفی ملکیان بزرگ سوال کردند که پیشنهاد می کنید قبل از چهل سالگی چه کارهایی رو انجام بدیم. ایشون پنج پیشنهاد دادند که حتما در جایی در مورد این پنج پیشنهاد صحبت خواهم کرد. اما الان میخوام پیشنهاد دومشون رو براتون بگم. پیشنهادشون این بود که حتما به یک زبان زنده دنیا مسلط بشیم. چون علاوه بر اینکه بهمون کمک می کنه که به منابع بیشماری دسترسی پیدا کنیم کمک می کنه که سواد فرهنگی مون هم بالا بره.

پس از جنبه های مخلف ما معمولا انگیزه داریم برای اینکه زبان زنده ای مثل زبان انگلیسیمون رو تقویت کنیم. از این دلایل و چرایی ها به اندازه کافی جاهای مختلف گفته شده و من هم از زبان دکتر ملکیان به دو چرایی بسیار مهمش اشاره کردم.

این دو دغدغه که ممکنه خیلی از ماها اعم از اینکه دانشجو باشیم، پژوهشگر باشیم، فردی باشیم که بخوایم تخصصی و در سطح بالا تولید محتوا انجام بدیم یا پروژه های کاری تخصصی انجام بدیم، داشته باشیم، در مسیر تحصیلی و کاری ما بسیار تعیین کننده است.

یک راهکار روشن و خوبی که می خوام پیشنهاد بدم، همینه که از گوگل اسکار استفاده کنیم.

گوگل اسکار، یک موتور جستجوی رایگان منابع علمیه، ما فقط با داشتن یه جیمیل این امکان رو داریم که موضوعات و پژوهشگرها رو تو این موتور جستجو دنبال کنیم.

یعنی چی؟ خیلی ساده بگم من تو زمینه سواد دیجیتال دارم کار می کنم. می تونم این عنوان انگلیسی داخلش سرچ کنم. بعد میبینم که یه سری منابع علمی میاد. حالا می تونم روی نویسنده های این منابع کلیک کنم.

پروفایل کامل پژوهشی این افراد نمایش داده میشه. تو قسمت بالای این پروفایل نوشته شده که این شخص تو چه کلیدواژه هایی پرکار بوده. دوباره خود این کلیدواژه رو هم می تونم انتخاب کنم تا ببینم کلا تو دنیا کیا دارن تو این حوزه کار علمی انجام میدند.

تو این مرحله می تونم هر کدوم از این اشخاص رو فالو کنم. وقتی که روی دکمه فالو تو پروفایل پژوهشگرا کلید می کنیم بهمون این امکان رو میده که با زدن تیک اولش هر مقاله جدیدی که این فرد منتشر می کنه برای ما ایمیل بشه.

مثلا من دکتر وینبرگ از دانشگاه آکسفور که تو این زمینه فعالند رو دنبال می کنم. هر موقع که مقالات جدیدی منتشر کنند من جز اولین نفراتی خواهم بود که می تونم مقاله اش رو بخونم.

حالا چون این مقالات هم دقیقا موضوعی هستند که ذهن منو درگیر کردند و بهشون علاقه دارم هم جدید و داغ هستند، خیلی جذابند و ترغیبم می کنند که تلاش کنم اونها رو درک کنم. تلاش می کنم با کمترین استفاده از مترجم ها مقالات رو بخونم و این بنظرم بهترین روش برای تقویت مهارت درک فهم زبان انگلیسیه که بسیار مهمه.

شاید بگید که هنوز ابتدای مسیر هستید و به این موضوعات نرسیدید و مشکلتون همون گام اوله.

در واقع سوال میشه اینکه اصلا موضوع کلی مورد علاقه مون رو چطور پیدا کنیم.

چند ثانیه مکث می کنم به این سوال شما هم فکر کنید. بنظرتون بهترین پیشنهادی که میشه داد برای پیدا کردن موضوع مورد علاقه چیه؟

بهترین پیشنهاد رو من اخیرا از زبان دکتر احمدرحیمی، که هیئت علمی دانشگاه فلوریدا هستند شنیدم. ایشون گفتند به مشکلات نگاه کنید و دغدغه تون حل یک مشکل باشه و نرید سراغ اینکه چه موضوعی الان داغه و جدیده و تاپه و اینها. مثلا ممکنه دغدغه شما عدالت آموزشی باشه. این باشه که چطور میشه کاری انجام داد که همه بچه ها به محتواهای آموزشی باکیفیت دسترسی داشته باشند. کافیه کمی تو این زمینه کنجکاو بشید و جستجو کنید تا به موضوعات و راهکارهایی برسید. حالا این راهکارها میشه موضوعاتی که از دل درگیری ذهنی شما بیرون اومده و براتون کشش داره که میان مدت یا طولانی مدت کنارش بمونید.

مثال های دیگری می زنم. فرض می کنیم شما پشت کنکور هستید، از حفظ کردن و مطالعه مکرر یه سری منابع خاص خسته شدید. اینجا دغدغه شما میتونه این باشه که یه سیستم آموزشی بهتره که از چه شیوه های ارزشیابی برای جذب دانشجوهاش استفاده کنه، پس دغدغه شما میشه ارزشیابی در نظام آموزش عالی. حالا روی این مشکل میرید می گردید و به کلی موضوع خوب و مفید می رسید.

یا فرض کنید شما کودک و یا مثلا خواهری دارید که علاقه مند به طبیعته، شما کنارش هستید و میبنید که وقت هایی که در طبیعت می گذرونه چقدر حالش خوبه. دغدغه تون میشه اینکه چطور میشه از پتانسیل های طبیعت استفاد کرد در جهت آموزش بچه ها، یا اینکه بچه هایی که به این شکل هوش طبیعت گرای بالایی دارند رو به چه سمتی خوبه سوق داد و چه تاثیراتی دارند. حالا همین دغدغه و سوالاته که شما رو وارد دنیاهای جدیدی می کنه.

همه ما در تجارب زیسته مون بارها و بارها به سوالات و مشکلات مختلف برخورد کردیم. کافیه یه کم شاخک هامون رو قوی تر کنیم و از کنار این سوالات به راحتی عبور نکنیم.

بعد از انتخاب موضوع، کاری که باید انجام بدیم اینه که بریم سراغ موتور های جستجو علمی و پایگاه های اطلاعاتی معتبر، در یکی از مقالات سایتم به نام «پژوهش های معتبر را از کجا پیدا کنم؟» کامل از تجربه خودم درباره این پایگاه ها نوشتم. در گوگل بزنید سمیه رزبان پژوهش معتبر به این مقاله راحتتر می تونید دسترسی داشته باشید.

و مشکل بعدی ممکنه که شما زبان انگلیسیتون خیلی ضعیف باشه و بگید استفاده از منابع انگلیسی براتون خیلی دور از ذهنه می خوام بهتون بگم که لطفا دور از ذهن نباشه. تنها کاری که ابتدای کار لازمه انجام بدید استفاده از دیکشنری ها و مترجم هایی مثل گوگل ترنسلیته، به تدریج با یه سری واژه های پرتکرار آشنا میشید و مثل هر کار دیگه ای با تکرار و تمرین بیشتر اعتمادبنفس بیشتری تو این زمینه پیدا خواهید کرد.

یک راه حل بسیار خوب دیگه اینه که سراغ مقالات مجلات داخلی در سایت هایی مثل نورمگز بریم. بسیاری از این مقالات ابتداشون هم چکیده فارسی هست هم چکیده انگلیسی، می تونید اونها رو کنار هم بگذارید و به این ترتیب با لغات تخصصی حیطه خودتون آشنا بشید.

پس توصیه کلی من این بود که گوگل اسکار و دنبال کردن پژوهشگران رو در برنامه مون قرار بدیم.

و یک توصیه دیگه، پیاده روی رو جدی بگیریم. این رو به خودم هم می گم. البته نه هر پیاده رویی، پیاده روی که بدون گوشیمون و بدون در نظر گرفتن هیچ مقصدی باشه. من بهم میگم پیاده روی برای پیاده روی. بسیار بهمون کمک می کنه تا ذهنمون رو نظم بدیم.  البته این پیشنهاد من نیست بسیاری از بزرگان و صاحب نظران این پیشنهاد رو می دهند و حتی کتاب بسیار بی نظیری در این زمینه منتشر شده تحت عنوان «پیاده روی و سکوت در زمانه هیاهو».

مغز ما هر روز با سیلی از اطلاعات روبروئه، بهش فرصتی بدیم تا اطلاعاتی که گرفته رو مزه مزه کنه و تو این زمان می تونیم کارای خودمون رو تحلیل کنیم و برای آینده مون هدف گذاری انجام بدیم.

ممنون که در این پادکست همراهم بودید.

خوشحال میشم نظر و پیشنهادات شما در باره توصیه هایی رو بدونم.

برقرار و پیروز باشید. خدانگهدارتون

The post پادکست دنیای آموزش، اپیزود چهارم (یک تیر و چند نشان!) first appeared on سمیه رزبان.

سوال مهمی که باید به آن توجه کنیم این است که در مورد خنثی بودن یا نبودن فناوری ها چگونه می اندیشیم. در ادامه اشاره خواهم کرد چرا این سوال تعیین کننده و مبنای انتخاب های ما در استفاده از انواع فناوری ها است، البته طبعا در اینجا بیشتر بحث از استفاده از فناوری در آموزش است اما می توانیم آن را به حیطه های مختلف نیز تعمیم دهیم.

این جستار برداشت من از فصل دوم کتاب «نظریه و عمل رسانه های آموزشی در عصر دیجیتال» اثر دکتر حسین اسکندری است.

پژوهشگران و نظریه پردازان در مورد خنثی یا سوگیری داشتن فناوری ها دو دیدگاه عمده دارند که در واقع دو قطب متضاد اند:

• فناوری خنثی است و به مثابه ابزار، توسط آدمی مورد استفاده قرار می گیرد.
• فناوری خنثی نیست و در دل خود فلسفه ها و ایدئولوژی هایی را نهفته دارد.

در این باب اختلاف نظر های فراوانی وجود دارد. بسیاری از فناوران آموزشی مثل جاناسن در قطب اول قرار دارند و معتقدند که فناوری خنثی است. او می گوید:

«نجارها از ابزارهایشان برای ساخت چیزها استفاده می کنند. ابزارها نجار را کنترل نمی کنند. به همین ترتیب رایانه ها نیز باید به عنوان ابزارهایی برای کمک به یادگیرندگان در جهت ساخت دانش مورد استفاده قرار گیرند. آنها نباید یادگیرندگان را کنترل کنند.»

جاناسن می گوید: «بحث ما این است که فناوری ها نباید در راه پشتیبانی از یادگیری تلاش کنند یادگیرندگان را آموزش دهند، بلکه بیشتر باید به عنوان ابزارهای ساخت دانش که دانش آموزان «با» آنها یاد می گیرند، نه «از» آنها مورد استفاده قرار گیرند.»

دکتر مهرمحمدی، استاد دانشگاه تربیت مدرس این باور جاناسن را نقد می کند و می گوید این نوع نگرش به فناوری ها و اینترنت که آنها را خنثی فرض می کند، نگاهی ابزاری است.

لذا در قطب مقابل نظریه پردازانی اند که مشهورترین آنها مک لوهان و فیوره اند که معتقدند رسانه ها عمیقا جامعه و روان بشر را دگرگون می کنند. جمله شناخته شده مک لوهان گویای این باور است:

«رسانه پیام است.»

او با این جمله با هر فرضی که فناوری را خنثی و بی طرف می داند، مخالفت می کند.

چندلر هم سال ۱۹۹۶ این بحث را مطرح کرد و گفت: «فناوری ها به واسطه انتخاب پذیر بودنشان به تجارب ما شکل می دهند. وقتی ما با رسانه ای تعامل می کنیم، بر روی یکدیگر کنش و واکنش دوسویه داریم، یعنی استفاده می کنیم و استفاده می شویم!»

پستمن نیز در این قطب است و می گوید: «در هر ابزاری یک گرایش ایدئولوژیکی نهفته است، یک تمایل پیشینی برای ساخت جهان که نوعی آن را بر نوعی دیگر و ارزش هایی بر ارزش های دیگر رحجان می دهد و آشکارا به تقویت یک برداشت، مهارت، یا گرایش نسبت به آنهای دیگر اقدام می کند.»

مهرمحمدی برای این دو نسبت بین فناوری و آموزش از عنوان های «رویکرد ابزاری» و «رویکرد تمدن ساز» استفاده می کند. در رویکرد دوم فناوری امری غیرخنثی و دارای بار نگرشی و ارزشی است که توان زمینه سازی برای دگرگونی در آموزش و پرورش را دارد.

بگذارید ملموس تر و با چند مثال این دو قطب را بهتر درک کنیم. جانسن و کلارک که گفتیم در قطب اول قرار می گیرند، برای رسانه های مختلف آموزشی از تمثیل قرص یا کپسول استفاده می کنند. به این معنا که محتوا و پیام آموزشی تفاوت ایجاد می کند وگرنه شکل و فرم رسانه آموزشی تفاوت چندانی ندارد. در واقع اینکه معلم چگونه از فناوری ها استفاده می کنند مهم است نه خود فناوری.

اما دکتر مهرمحمدی معتقد است معصوم بودن فناوری توهمی بیش نیست. مثلا درمورد انتخاب سامانه یادگیری این کجا که از LMS ها استفاده کنید که فضایی نسبتا بسته دارند و کاملا نشان دهنده ارزش های شما است و این کجا که از سامانه های باز مثل ویکی ها و بلاگ ها استفاده کنید. این دو فناوری نه در مرحله تولید نه در مرحله کاربرد نمی توانند فاقد ارزش های فرهنگی باشند.

پس انتخاب یک فناوری خاص بیانگر یک نوع خاص بیانگر یک نوع جهان بینی خاص است. بنابراین می توانیم پیشبینی کنیم که نظام های آموزشی تمامیت خواه از چه نوع فناوری هایی در آموزش بهره می برند.

شما چطور فکر می کنید در این طیف فکری به کدام قطب نزدیک ترید؟

The post آیا فناوری بی طرف است؟ first appeared on سمیه رزبان.

.

بنظرم در آموزش، مهم ترین نکته نگاه ما به انسان و نگاهمان به علم است. در یکی از سخنرانی های سروش دباغ شنیدم که می گفت اگر مدیریت نظام آموزش عالی به من سپرده شود، درس تاریخ علم را به دروس تمام رشته ها اضافه می کنم.

مریم دوستم که تجربه تحصیل در هر دو شاخه مهندسی و علوم انسانی را دارد هم همین باور را دارد، او می گوید باید همه آشنایی نسبی با فلسفه داشته باشند حتی کسانی که در رشته های علوم پایه و مهندسی تحصیل می کنند.

این تاکید دلیل دارد. چون بسته به این که با چه عینکی به انسان و علم نگاه می کنیم، رفتارمان کاملا متفاوت خواهد بود. اگر انسان را یک لوح سفید بدانیم که قرار است روی آن هر چه اراده کنیم را بنویسیم، ماجرا کاملا متفاوت است با آن که انسان را موجودی ببینیم دارای خصوصیات منحصر به فرد و سازمان فکری و برداشت های خاص خودش.

ساده تر بگویم خیلی از مدرس ها شاگردانشان را گوسفند می بینند و خودشان را چوپانی فرض می کنند که باید آنها را هدایت کنند. آنها دیوار آموزششان را روی همین ستون بنا می کنند. شاید دانش تخصصی خوبی هم داشته باشند و از تکنیک های خوبی هم برای بهبود آموزششان استفاده کنند ولی نهایتا تاثیرگذار نیستند.

چون هیچ انسانی از نگاه بالا به پایین لذت نمی برد. انسان از زیر سلطه چوپان بودن لذت نمی برد. نباید بعد عاطفی آموزش را دست کم بگیریم. وقتی نتوانیم با مدرسی ارتباط عاطفی خوبی برقرار کنیم دیگر او را دنبال نمی کنیم. این بهترین حالتش است.

آن سر طیف این است که از آن مدرس و موضوع آموزش و محیط آموزشی که در آن قرار گرفتیم هم به کل متنفر شویم و الفرار!

.

ممکن است این مدرس از بهترین تکنیک ها و ابزارهای تکنولوژی هم استفاده کند ولی چون همه در راستای همین نگاه او به انسانند هرگز موفق نخواهد بود.

در مقابل مدرسی که برای انسان احترام قائل است و خودش را یک باغبان می بیند و یادگیرندگان را گل، تاثیرگذار است. باغبان وظیفه مراقبت را به عهده دارد. چک کند تغذیه گل چگونه است، نورش مناسب است، چه زمانی به آب نیاز دارد.

باغبان به خوبی درک کرده است که وظیفه اش فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد گل است و در کنار گل خودش هم رشد می کند، دایم شادابی یا پژمردگی گل را بررسی می کند و سعی می کند بیشتر یاد بگیرد تا بتواند بهتر از او مراقبت کند.

نگاه بالا به پایین ندارد و خودش را دانای کل فرض نمی کند، اگر به مشکلی بربخورد سرچ می کند، از باغبان های دیگر می پرسد و با تمرکز بیشتری تلاش می کند آن را حل کند، ضمنا او با توجه به ویژگی ها و نیازهای گل های مختلف تصمیم می گیرد که از چه روش ها و ابزارهایی استفاده کند.

مدرسی با این نگاه ممکن است گاهی مسیر اشتباهی را انتخاب کند اما بعد از مدتی خودش متوجه می شود و به مسیر درست برمی گردد، چون نگرش اصلی و افق دیدش درست است و با نگاه تحلیلی و اصلاحگر به آموزش نگاه می کند.

مدرسان چوپان مآب، هر چقدر هم که رنگ و لعاب آموزششان را زیاد کنند ولی باز هم چیزی جز نمایش نیست و طولانی مدت شکست می خورند ولی مدرسان باغبان می توانند یادگیرنده و کلاسشان را تحلیل کنند و روشی را انتخاب کنند که دقیقا مناسب شرایط کلاسشان است.

.

هیچ روشی وجود ندارد که بتوانیم برای همه محیط های آموزشی تجویز کنیم. همانطور که هیچ قرصی وجود ندارد که همه بیماری ها را درمان کند.

در آموزش ما با انسان سروکار داریم و چطور می توان انتظار داشت که بتوانیم برای همه انسان ها یک شیوه را اجرا کنیم و جواب بگیریم؟ مگر آنکه انسان را گوسفند فرض کنیم و هدفمان یکسان سازی باشد و در حقیقت بشویم هیلتر دوم! او هم بدنبال یکسان سازی بود. بله این نگرش می تواند همین قدر خطرناک شود.

.

این موضوع در مورد نگاهمان به علم نیز صدق می کند. آیا علم را چیزی می دانیم که در مرجعی وجود دارد و ما باید برویم آن را یادبگیریم؟ یا علم را حاصل تعامل، گفتگو و برساخته اجتماع و فرهنگ می دانیم؟

اگر نگاهمان نگاه اول است که تلاش می کنیم دانش مرجع را با تکنیک های مختلف در مغز یادگیرنده فرو کنیم. به او یاد بدهیم چطور موضوع را کدگذاری و به خاطر بسپارد، موضوع را ساده می کنیم و با ارزشیابی های دقیق و کمی دایم پیشرفت یادگیرنده را رصد می کنیم.

ولی اگر علم را برساخته اجتماع و حاصل تعامل بدانیم و درک کنیم که بافت فرهنگی و اجتماعی چقدر می توانند روی درک مخاطبانمان تاثیر گذار باشد، برای نوع نگاه یادگیرندگان به موضوع ارزش قائل می شویم.

سعی می کنیم چگونه فکر کردن و نقد کردن را آموزش دهیم تا یادگیرنده خودش بتواند سراغ سرچشمه های دانش برود و به خوبی بتواند منابع آموزشی اش را انتخاب کند. در اینجا دیگر تلاش نمی کنیم موضوع را ساده کنیم، بلکه سعی می کنیم ذهن مخاطب را تقویت کنیم.

.

احتمالا با دیدن عنوان این جستار انتظار داشتید تا در مورد یک شیوه آموزشی مشخص صحبت کنم و حالا با خودتان می گویید این آسمان و ریسمان ها چیست که می بافی، برو سر اصل مطلب. بلاخره چه کار کنیم؟

پیشنهاد نهایی من این است که از خودمان بپرسیم نگاهمان به انسان در عمل تا الان چه نوع نگاهی بوده؟ چوپانیم یا باغبان؟ بیشتر در مورد این سوال اساسی فکر کنیم، درباره اش بنویسیم، خودمان را زیر ذره بین قرار دهیم، کمی فلسفه بخوانیم، با دوستانمان در این باره گپ بزنیم و بشنویم.

بعد از این که بتوانیم به این سوال پاسخ دهیم حالا می دانیم که با خودمان چند چندیم و بعد از آن با توجه به شرایط خاص کلاسمان می رویم سراغ مطالعه روی انواع روش های یادگیری، تبادل نظر با سایر مدرسان و سرچ در اینترنت. هزاران منبع و راهنما در این زمینه وجود دارد، اگر طالب دانستن باشیم.

The post بهترین روش آموزش… first appeared on سمیه رزبان.

دیشب با سحر صحبت می کردم. سحر رتبه یک آزمون کارشناس ارشد رشته تکنولوژی آموزشی است و از قبل از کنکورش با هم در ارتباط بودیم و گاهی با هم صحبت می کنیم. دیشب ازم پرسید که قبل از ورودش به مقطع ارشد چه توصیه ای به او دارم؟ از تجربه ام بگم که چطور می تواند این دوره را پربارتر بگذراند؟

کمی فکر کردم و به سحر، عمیقا دو توصیه کردم:

۱) حتما کنار درس خواندن کار کن. حتی شده با حقوق اندک در یک مدرسه، مهدکودک یا آموزشگاه کار کن، یا با تقویت ارتباطت با افراد جوان فعال در رشته مان سعی کن پروژه های تخصصی بگیری و انجام دهی. چون آدم وقتی وارد گود شده و درگیر کار می شود تازه متوجه می شود که چقدر دانشش شکاف دارد، چقد مطالب بدردنخور بلد است ولی چیزهای کاربردی و واقعی را بلد نیست. این تلنگر باعث می شود که سرعت رشدت بیشتر شود و انگیزه بگیری برای کسب دانش و مهارت های کاربردی بیشتر.

از جهتی دیگر متاسفانه فضای کلاس های دانشگاهی ما حتی در مقاطع ارشد و دکتری، بحث برانگیز و عمیق نیستند. چون غالب اساتید ما بعد از دستیابی به موفقیتِ استخدام در دانشگاه (!) دیگر یادگیری را کنار گذاشتند و فرایند فسیل شدنشان را آغاز کردند و یا در بهترین حالت مطالعه دارند ولی چون بازخورد خوبی از کلاس نمی گیرند و انگیزه ندارند ترجیح می دهند، بی سر و صدا همان مطالب رسمی و بدردنخور را بگویند و رد شوند.

طرف دیگر ماجرا هم غالبا دانشجوهایی هستند که فقط اسمشان دانشجو است. همیشه غر میزنند که کلاس ها سخت است و وقت ندارند و اینها ولی محض رضای خدا چهار تا سوال چالش برانگیز در کلاس ها مطرح نمی کنند چون خالی اند و اصلا سوالی ندارند.

.

حالا تو وقتی سرکار می روی با سوالات دقیق و عمیقی روبرو می شوی و چون تشنه یادگیری هستی، همان سوالات را فورا می آوری و در کلاس ها هم مطرح می کنی. منفعت این کار تو شامل حال بقیه هم می شود. استاد انرژی می گیرد که چنین شاگردی دارد، اگر هم جز آن دسته فسیلیون باشد استرس می گیرد و مجبور می شود که پس از مدت ها سراغ جستجو و مطالعه برود! چون می داند در کلاسش شاگرد زبر و زرنگی هست که هر جلسه با سوال های جدیدی در کلاس حاضر می شود.

این موج به همکلاسی هایی که آمدند برای درس خواندن هم انرژی می دهد. به آنها هم کمک می کند که اطلاعات کاربردی را بدست آورند.

گرچه احتمالا به خیلی از این سوالات پاسخ دقیقی داده نمی شود چون اصولا بیشتر اساتید ما اهل کلی گویی و آسمون ریسمون بافتن های الکی هستند ولی نباید ناامید شد و باید به این تلاش برای پویا کردن کلاس ادامه داد.

.

۲) توصیه بعدی ام به تو این است که یک استادی را پیدا کن که دلسوز است، وقت می گذارد و نسبتا سواد خوبی در رشته ات دارد. با این استاد شروع کن آهسته و پیوسته یک کار پژوهشی انجام بده. تمام هدفت از انجام این کار پژوهشی این باشد که گام به گام از او یاد بگیری. به هدف نهایی یعنی پذیرش و چاپش در درجه دوم فکر کن. مهم این است که فرایند را یاد بگیری.

فرایند، فرایند، فرایند.

یادگرفتن این فرایند از خواندن ده کتاب روش تحقیق و مقالات مجلات تاپ هم بیرون نمی آید. پژوهش ظرافت هایی دارد که فقط با انجام دادنش می توان آنها را درک کرد.

منظورم این نیست که خودم همه این ظرافت ها را بلدم و استاد روش تحقیقم!  اصلا اینطور نیست ولی طی انجام چند تحقیقم متوجه شدم، مسیری که باید طی کنم این است. وگرنه می روم در ورطه کپی پیست کردن و کارهای سطحی یعنی مقاله ها و کتاب های صد مَن یه غازِ بیخود. واقعا بیخود! خواننده این مثلا تالیف هایشان کسی نیست جز افرادی که می خواهند مجدد آنها را کپی پیست کنند! یا بدتر از آن دانشجوهایشان که ناچارند برای پاس شدن درسشان با ایشان، کتاب را تهیه کنند و واو به واو مطالب بیهوده آن را برای امتحان حفظ کنند.

***

این دو تا توصیه من بود. الان یادم آمد که یاسپرس چقدر جالب با زبان دیگری این موضوع را در کتاب «ایده دانشگاه» اش گفته است. یاسپرس می گوید هر فرد دانشگاهی باید سه تا چیز را در کنار هم داشته باشد:

تدریس، کار، پژوهش.

 هر کدام از اینها که نباشد آسیب زاست و از تعادل خارج می شود. پویایی را می گیرد و به جاش رخوت و سطحی نگری و پوچی رو به ارمغان می آورد.

وقتی به تجربه ام نگاه می کنم و مدل زندگی سه-چهار استاد تاثیرگذارم را مرور می کنم میبینم دقیقا همه شان توانسته بودند با موفقیت این تعادل را ایجاد کنند. همزمان تدریس می کردند، کار پژوهشی انجام می دادند و درگیر فعالیت و پروژه های عملی مرتبطی هم بودند.

.

اساتیدی که فقط درس می دهند مثلا میبینی علاوه بر تدریس شان در طول هفته در دانشگاه دولتی،آخر هفته ها هم برای تدریس به دانشگاه های دیگر هم می روند و در واقع تمام روزهای هفته شان پر اس، اینها نه بدرد خودشان می خورند نه به درد هیچکس دیگری. مثل یک ربات بی حاصل اند که طوطی وار یک سری اطلاعات یخ زده را تکرار می کنند. چون هیچ مجالی به خودشان نمی دهند که اطلاعاتشان را در جریان پژوهش و کارهای واقعی پالایش کنند.

باید مراقب باشیم اگر می خواهیم مسیر آکادمیک را طی کنیم، دچار چنین سقوط وحشتناکی نشویم.

ادامه تحصیل دادن برخلاف آنچه که این روزها مد شده که می گویند که کلا بدردنخور است، اتفاقا می تواند بشدت سازنده باشد، هم برای خودت هم برای جامعه ات. بشرط آنکه مسیر روتینی که اکثریت در شرایط فعلی طی می کنند را طی نکنی. همیشه در حال یادگیری باشی، بقول یاسپرس عزیز درس بدهی، کار کنی، پژوهش کنی. زحمت بکشی و عاشقانه دنبال بهبود خودت باشی.

.

این افکار سمی را بگذار کنار که کسی با درس خواندن به جایی نمی رسد. متاسفانه ما همیشه دچار افراط و تفریط هستیم. هیچ چیزی صفر و صد نیست. هیچ چیزی.

.

حالا چون در دوره ای ما نود درصد جوان ها را به اشتباه و به هر قیمتی راهی دانشگاه کردیم و اوضاع را کلا بهم ریختیم دلیل نمی شود که کل درس خواندن و دانشگاه رفتن را زیر سوال ببریم و همه آدم ها را دعوت کنیم که با درس خواندن وقتشان را هدر ندهند. در همین شرایط بهم ریخته هم پشت بسیاری از کسب و کارها و استارت آپ ها تیم های تحصیل کرده از همین دانشگاه ها هستند. هر چیزی جای خودش را دارد، اگر عاشق درس خواندنی اتفاقا این مسیر برای تو می تواند مفید باشد. پر از اتفاقات سازنده. بخش زیادی از آن به خودت وابسته است.

The post دو توصیه من به علاقه مندان به ادامه تحصیل first appeared on سمیه رزبان.

۱

دو نوع انگیزه به طور کلی وجود دارد. انگیزه بیرونی و انگیزه درونی.

انگیزه های بیرونی برای ما آشنا هستند، مثلا زمانی که در دوران مدرسه بابت فعالیت خوبمان کارت های صدآفرین و هزارآفرین می گرفتیم، در واقع هدف این بود که انگیزه مان تقویت شود.

نمره، تشویق سر صف، مدال، پول و مدرک همه از انواع انگیزه دهنده های بیرونی هستند.

چیزی که در بازی ها و گمیفیکیشن هم باعث می شود کاربران به آن اعتیاد پیدا کنند، انگیزه دهنده های بیرونی هستند که اینجا معمولا امتیاز گرفتن و ارتقا به رده بالاتر است.

محدودیت بزرگ انگیزه دهنده های بیرونی این است که اغلب بعد از قطع شدن آن، رفتار هم خاموش می شود و بهتر است بگویم رفتار به آن وابسته می شود.

مثلا اگر به کودکی بخاطر جمع کردن اسباب بازی هایش پول بدهید تا تشویق شود، احتمالا وقتی پول دادن را قطع کنید کودک هم بیخیال جمع کردن اسباب بازی ها می شود.

.

۲

ولی انگیزه درونی این محدودیت را ندارد. ایجاد کردن انگیزه درونی بسیار دشوار است ولی اگر بتوانید آن را ایجاد کنید، کولاک کردید!

انگیزه درونی پایدارتر و عمیق تر است و در واقع فردی که انگیزه درونی دارد، ارزش ذاتی موضوع را درک کرده و بدون کنترل و نظارت بیرونی هم خود را ملزم به آن رفتار می داند.

.

۳

از چه استراتژی هایی برای ایجاد انگیزه درونی استفاده کنیم؟

۱) به دنبال ارزش ذاتی باشیم:

یعنی سراغ موضوعات و فعالیت هایی برای آموزش برویم که ارزشمند اند. قبل و حین آموزش درباره دلیل اهمیت و جذابیت موضوع استدلال های مختلفی را ارائه کنیم تا ارزش ذاتی آن مخاطب را جذب کند.

ارائه نقل قول های مرتبط از متخصصین سرشناس هم می تواند راهکار موثری باشد.

۲) یادگیرنده را با چالش های مطلوبی درگیر کنیم:

زمانی که یادگیرنده با چالشی مطلوب مواجه شود، انگیزه درونی اش تقویت می شود. منظور از چالش مطلوب چالشی است که که نه آنقدر دشوار باشد که نتواند آن را پیش ببرد و احساس درماندگی کند، و نه آنقدر آسان باشد که کسل کننده باشد.

۳) به یادگیرندگان مسئولیت بدهیم:

مسئولیت دادن یکی از تکنیک هایی است که معمولا معلم های مقطع ابتدایی به خوبی از آن استفاده می کنند. یادم هست خواهرم وقتی کلاس اول بود، معلم شان به طور چرخشی یک نفر را مسئول مدریت وسایلش می کرد! عنوان قشنگی هم برایش گذاشته بود که خاطرم نیست. خواهرم روزشماری می کرد تا بعد از سی نفر دوباره نوبتش شود. اولین بار که از او پرسیدم چه مسئولیتی در آن روز دارد گفت مثلا باید طبقه پایین بروم و کلاسور و ماژیک های خانم را بیاورم!!

همین روال چرخشی برای سرگروه شدن و چک کردن مشق های یکدیگر هم بود، همین مسئولیت های کوچک بشدت بچه ها را مجذوب کرده بود و آنها احساس قدرت و تعلق خاصی داشتند.

لذت بردن از مسئولیت فقط مختص کودکان هم نیست، از این تکنیک می توان برای بزرگسالان هم به طور خلاقانه ای استفاده کرد.

۴) حق انتخاب بدهیم:

گاهی می توانیم در بخش هایی از آموزش حق انتخاب به یادگیرنده بدهیم، این باعث می شود افراد احساس تعلق خاطر بیشتری کنند و برای یادگیری و انجام فعالیت ها انگیزه بگیرند.

 مثلا بین دو نوع تمرین هر کدام که تمایل دارند را انتخاب کنند، هم گروهی شان را انتخاب کنند و مثال هایی از این دست.

 البته این حق انتخاب باید تا حدی باشد که به اهداف آموزشی لطمه وارد نشود. گاهی مدرس آنقدر به دموکراسی پایبند می شود که هدف اصلی در میانه راه به فراموشی سپرده می شود. بی شک شما دانش و تجربه بیشتری در حوزه تخصصتان دارید و نیازهای اصلی مخاطبان را بهتر می شناسید و نباید حق انتخاب مخاطب را آنقدر باز بگذارید که آموزش به بیراهه رود.

بنابراین رعایت یک حد تعادل بین حق انتخاب دادن و مستندانه پیش رفتن باید برقرار شود.

آیا راهکار دیگری برای تقویت انگیزه درونی سراغ دارید؟

The post چگونه انگیزه درونی مخاطب را تقویت کنیم؟ first appeared on سمیه رزبان.

۱

ترم دوم کارشناسی بودیم و درسی با عنوان «آموزش مبتنی بر سیستم ها» داشتیم. استاد این درس استاد محبوبم، دکتر مقدم بود. استاد پروژه ای به ما سپرده بود که برای انجام آن باید به مدارس می رفتیم. پس اول ترم درگیر گرفتن مجوز از دانشگاه و آموزش و پرورش شده بودیم و باید سر و کله می زدیم با دو سیستم غیرمنعطف و تعدادی کارمند خسته که انگار حقوق می گرفتند که چوب لای چرخ ما بگذارند!

در یکی از جلسات کلاس داشتیم با استاد درد و دل می کردیم که چرا وضعیت انقدر نابسامانه و برای ورود ما به کلاس های درس به عنوان محقق انقدر مقاوت می کنند؟

استاد مثل همیشه با دقت به درد و دل های ما گوش داد و مکث کرد، مکثی متفکرانه… به تابلوی دیوار کلاس که کاملا کج بود نگاه کرد و گفت: « فکر می کنید کسی در دانشگاه متوجه کج بودن این تابلو شده تا حالا؟» بعضی هامون گفتیم که « نه اصلا توجه نمی کنند.» بعضی هم گفتند: «آره ولی براشون مهم نیست.»

استاد گفت: « به قول بزرگی، همه چیز ما مثل همه چیزمونه!» مکثی کرد و ادامه داد: «وقتی یک سیستم معیوبه، همه اجزای کوچیک و بزرگش معیوبند. از ساختارهای کلی گرفته تا همین تابلوی کج روی دیوار.»

با این مثال خوب استاد از اون به بعد هر وقت به خودم تلنگر می زنم که باید نگاه سیستمی به مسائل داشته باشم یا در موردش یا دیگران حرف می زنم یاد تابلوی کج کلاسمون میوفتم.  شاید در باره سیستم ها و تاثیر متقابل اجزای هر سیستم تو کتاب های متعددی مطالبی دیده باشم اما با این مثال این موضوع رو خیلی بهتر درک کردم و برای همیشه تو ذهنم موندگار شد.

.

۲

بنابراین استفاده از مثال ها یکی از روش های قدرتمند برای یادگیری است. به قول یکی از استادانم: «مدرس بی مثال مثل اسلحه بی خشاب است.»

اگر شما به عنوان یک یاددهنده برای موضوع آموزشی که مطرح می کنید نتوانید مثالی دقیق و مناسب را شرح دهید، در واقع یعنی خودتان آن را یاد نگرفتید. پس یکی از روش هایی که می توانید تسلطتان روی محتوا را محک بزنید همین است.

از طرف دیگر تحقیقات نشان می دهد مثال ها بشدت توجه یادگیرندگان را به خود جلب می کند و افراد مثال ها را به توصیف های نوشتاری یا کلامی ترجیح می دهند.

.

۳

در این باره تحقیقی در سال ۱۹۸۶ توسط لیفور و دیخون (Lifevre & Dixon) انجام شد. طی این تحقیق به یادگیرندگان حق انتخاب داده شد تا توصیف های متنی یا مثال ها را بخوانند تا بتوانند مسائلی که به عنوان تکلیف به آنها داده شده بود را حل کنند. در توصیف متنی هم به طور هدفمند و منسجمی مطالب آموزشی ارائه شده بود تا یادگیرندگان از مثال ها صرف نظر کنند، با این حال نتیجه تحقیق این بود که یادگیرندگان مثال ها را به عنوان منبع مورد نظرشان انتخاب کرده بودند نه توصیف متنی را!

تجربه خودمان را هم مرور کنیم احتمالا به همین نتیجه می رسیم. معمولا از آموزش های بدون مثال، کلافه می شویم و ابهاماتمان بر طرف نمی شود.

مثال ها در همه موضوعات اعم از موضوعات شناختی، روش کاری و انتقالی کاربرد دارند و به یادگیرنده کمک می کند بتواند به کمک آنها یادگیری خود را تثبیت کند.

یک پژوهش شگفت آور دیگر در این مورد در سال ۱۹۸۵ توسط سوللر و کوپر (Sweller & Cooper) انجام شد. آنها در آزمایشی به گروهی از یادگیرندگان ۸ تمرین دادند، و به گروهی دیگر ۴ تمرین و ۴ مثال حل شده از آنها. سپس از هر دو گروه آزمونی گرفتند تا یادگیری آنها را بسنجند.

گروهی که مثال ها را در اختیار نداشتند، ۶ برابر بیشتر زمان صرف کردند تا آزمون را انجام دهند! علاوه بر این اشتباهات آنها خیلی بیشتر بود. در واقع برداشت های ناقص و نادرست آنها به مراتب بیشتر بود.

همه اینها را گفتیم که تاکید کنیم در هر جایگاهی، هر موضوعی را که آموزش می دهید، مثال زدن را فراموش نکنید. به بهانه های مختلف مثل محدودیت زمانی، از مثال زدن صرف نظر نکنید.

The post معجزه مثال در آموزش first appeared on سمیه رزبان.

شب گذشته در صفحه اینستاگرامم تبادل نظری در باب راهکارهای عملیاتی برای عبور آموزش و پرورش از بحران کرونا، داشتیم.

بنا به درخواست یکی از مدیران کارگروه آموزشی آموزش و پرورش تهران، پیشنهاداتی را در این باره مکتوب کرده و آن ها را در صفحه ام به اشتراک گذاشتم، و از همه متخصصان حوزه آموزش، معلمان و والدین دعوت کردم تا نظرات خود را درباره این پیشنهادات مطرح کنند تا به کمک هم آنها را تکمیل و چکش کاری کنیم.

یکی از دوستان که به زعم بنده، از فعالان درجه یک حوزه آموزش هستند، نقدی بر پیشنهاداتم وارد کردند و گفتند: “جمع بندی شما شبیه کانکس برای یک زلزله زده است نه ساختن یک ساختمان مقاوم!”

از تعبیر زیبایی استفاده کردند و علت آن این بود که نیمی از پیشنهادات بنده، مربوط به بهبود تلوزیون آموزشی فعلی بود و ایشان اساسا با این برنامه های تلوزیونی مخالف هستند و معتقدند بازدهی ندارند.

تا حدودی حق با ایشان است ولی باید بافتی که در آن قرار گرفتیم را مروری کنیم و با توجه به آن چاره ای بیاندیشیم.

آنچه بر فعالان حوزه آموزش مسلم است، این واقعیت تلخ است که آموزش و پرورش ما سالها بنای خود را با مواد اولیه غیراستاندارد و ارزان، بدون توجه به استانداردهای ساخت و توسط افرادی بدون تخصص مرتبط بنا کرده است. دیوارهایی سست و کج و ماوجی که هر از گاهی بخش هایی از آن ریزش می کرد ولی موقتا ماله ای کشیده میشد و به لطف حضور خیّرین رفع میشد تا انشالله بعدا فکری شود. حالا زلزله ای به نام کرونا باعث فرو ریختن این بنا و نمایان شدن ایرادات بنیادین آن شده است.

حالا در تلاش است آوار بعد از زلزله را جمع کند و باز هم بدنبال راهکارهایی کوتاه مدت است تا دانش آموزان آواره نمانند! تلوزیون آموشی نقش کانکس های بعد از زلزله را دارند. کانکس در زمان و مکان مناسب خودش راهکاری به صرفه و معقول است برای فراهم کردن چهار دیواری حداقلی برای مردمی که آواره شدند، که در آن مدتی را سپری کنند تا بنایی مقاوم ساخته شود.

اما مشکل زمانی تشدید می شود که ساخت بناها به درازا بکشد یا فراموش شوند!! و مردم مجبور شوند، سرما، گرما، طوفان و سیل ها را در همین کانکس ها بگذرانند و رنج بکشند.

 استفاده از تلوزیون آموزشی هم در این روزها با توجه به دسترسی همگانی دانش آموزان، به صرفه و معقول است، ولی باید به موازات آن، به فکر ساختن بنایی مقاوم و اثاث کشی به آن باشیم. هرگز نمی توانیم از این رسانه توقع داشته باشیم رسالتی به این بزرگی (آموزش) را به دوش بکشد. نقش تلوزیون در بهترین حالت ارائه اطلاعات است.

در نظرسنجی مخاطبان گرامیم نیز با من هم عقیده بودند که باید هر چه زودتر ساخت بنای مقاوم را آغاز کرد. باید بستری جامع و تخصصی را برای آموزش الکترونیکی فراهم کرد.

سایت جامعی که توسط متخصصین حوزه آموزش طراحی شود و در آن معلمان و دانش آموزان تعامل داشته باشند، کلاس های آنلاین برگزار شود، منابع آموزشی مثل انیمیشن، فیلم، تصویر و متن به طور منجسم در آن به اشتراک گذاشته شود، تمرین و بازخوردها در آن انجام شود و خلاصه مرجعی یکپارچه و جامع برای آموزش دانش آموزانمان باشد.

تعدادی از دوستان خسته و ناامید گفتند، اینها همه شوآف است و بعد از این بحران دوباره آش همان آش است و کاسه همان کاسه. نمی دانم… شاید هم…

ولی دوست دارم امیدوار باشم. دوست دارم فکر کنم کرونا تلنگری است که تصمیم گیرندگان حوزه آموزش را به فکر وا داشته است و حال در اندیشه اجرای طرح های بلند مدت اند. به فکر فراهم ساختن محیط های یادگیری غنی، جذاب و منعطف برای دانش آموزان زیر نظر متخصصان آموزش تراز اول کشور و با تاسی از تجربیات آموزشی کشورهای موفق در این حوزه، همان بنایی که دیگر با هیچ زلزله ای فرو نریزد.

آرزو که بر جوانان عیب نیست. هست؟!

The post تلوزیون آموزشی و کانکس! first appeared on سمیه رزبان.

از سال ۹۱ وارد دنیای رشته تکنولوژی آموزشی شدم، هر چند شناخت خیلی ناقصی از این رشته داشتم ولی از همان ترم یک کارشناسی به لطف دو استاد خوشفکرم (دکتر علیرضا مقدم و دکتر سعید صفایی موحد) جذب این رشته شدم و متوجه شدم ریشه بسیاری از مسائل جامعه ما به آموزش بر می گردد و مسئله ها و خلا های زیادی در این حوزه وجود دارد. از همان موقع تصمیم گرفتم در این رشته ادامه تحصیل دهم و وارد حوزه های عملی این رشته شوم تا بتوانم دانسته هایم را در موقعیت های عملی بکار گیرم.

.

تعریف رشته تکنولوژی آموزش:

تعریف آکادمیک مورد توافق صاحب نظران تکنولوژی آموزشی را انجمن تکنولوژی و ارتباطات امریکا (AECT) ارائه کرده است که عبارت است از:

« تکنولوژی آموزشی عبارت است از نظریه و عمل طراحی، تهیه (تولید)، استفاده (کاربرد) مدریت و ارزشیابی فرایندها و منابع یادگیری »

تعاریف آکادمیک این رشته متعدد است،

در تعریفی ساده تر می توان گفت « تکنولوژی آموزشی یعنی بکارگیری آخرین یافته های علمی در زمینه یادگیری و آموزش برای اجرای ماهرانه تدریس و یادگیری »

و در تعریفی دیگر که بنده بیشتر از آن استفاده می کنم « مجموعه روش ها و ابزارهایی است که در فرایند آموزش استفاده می شود تا فراگیران سریعتر و راحتتر به اهداف آموزشی برسند»

.

دو نکته مهم در مورد رشته تکنولوژی آموزشی:

نکته اول: تکنولوژی آموزشی فراتر از بکارگیری وسایل و ابزارهای الکترونیکی در فرایند آموزشی است، گرچه ابزارها و فناوری های ارتباطی می تواند راندمان فعالیت های آموزشی را بالا ببرد اما هرگز جایگزین اجرای روش های متفکرانه و طراحی های دقیق نمی شوند. قطعا ابزار به تنهایی توانایی ایجاد تحول در نظام آموزشی را ندارد. بنابراین در تکنولوژی آموزشی تاکید اصلی بر انتخاب روش های منطقی و تحلیلی و بکارگیری آنها در موقعیت خاص است.

نکته دوم: کاربرد تکنولوژی آموزشی محدود به آموزش رسمی که در مدارس اتفاق می افتد نمی شود، بلکه هر جا آموزشی در میان است تکنولوژی آموزشی می تواند وارد شود. به عنوان مثال یک بازی که برای کودکان ۲ الی ۳ ساله طراحی شده است می تواند هدف آموزشی داشته باشد، سایتی که به مادران آموزش می دهد چگونه از نوزاد خود مراقبت کنند، اهداف آموزشی دارد.

صفحه ای در شبکه های اجتماعی که به مخاطبان خود حرکات ورزشی خاص و تاثیر آنها بر عضلات را در قالب فیلم ارائه می دهد نیز هدف آموزشی دارد، از طرفی دیگر سازمانی که تصمیم میگیرد از طریق چندرسانه ای تعاملی کارمندانش را با یافته های جدید تخصصشان آشنا سازد نیز یک هدف آموزشی دارد.

.

بنابراین رسالت تکنولوژیست آموزشی این است که فرایند یادگیری را چه در آموزش های رسمی چه در آموزش های غیررسمی، با اجرای روش هایی متفکرانه به فرایندی موثرتر و پویاتر تبدیل کند.

.

.

مقالاتی که ممکن است برای شما مفید باشد:

دو توصیه من به علاقه مندان به ادامه تحصیل

آمادگی برای آزمون دکتری رشته تکنولوژی آموزشی

The post معرفی رشته تکنولوژی آموزشی first appeared on سمیه رزبان.