اسپیواک برخلاف بسیاری از نظریه‌پردازان، به‌جای آنکه تنها در فضای دانشگاهی به نقد نظام آموزشی بپردازد، تصمیم گرفت وارد میدان شود. او از دهه ۱۹۸۰ پروژه‌ای آموزشی را در ایالت بنگال غربی هند، زادگاه خود، راه‌اندازی کرد و تا امروز با جدیت آن را ادامه داده است. برای او، آموزش ابتدایی یک مسئولیت انسانی و اخلاقی است؛ به‌ویژه برای کودکانی که به دلایل ساختاری، جغرافیایی یا فرهنگی از نظام آموزشی محروم مانده‌اند. این پروژه، برای معلمان و طراحان آموزشی در سراسر جهان، نمونه‌ای است از اینکه چطور می‌توان اندیشه‌ورزی و عمل‌گرایی را به هم پیوند زد.

مدرسه‌ای که از دل روستا برمی‌خیزد

آنچه پروژه آموزشی اسپیواک را متمایز می‌کند، نه وسعت آن است و نه پشتیبانی مالی است، بلکه شیوه‌ای است که آموزش در آن تعریف و اجرا می‌شود. این پروژه بر چند اصل مهم تکیه می‌کند: نخست، آموزش باید به زبان مادری کودکان صورت بگیرد، نه به زبان رسمی دولت یا زبان‌های بین‌المللی. چرا که زبان، تنها وسیله یادگیری نیست؛ بلکه بخشی از هویت و تجربه زیسته هر کودک است. دوم، معلمان باید از دل همان جامعه‌ای که در آن آموزش می‌دهند، برخاسته باشند. این اصل، فاصله فرهنگی و اجتماعی میان معلم و شاگرد را کاهش می‌دهد و پیوندی عمیق‌تر میان آموزش و زندگی واقعی برقرار می‌کند.

در طراحی برنامه‌های درسی، تلاش شده است تا صرفاً انتقال اطلاعات هدف نباشد، بلکه آموزش به عنوان فرصتی برای اندیشیدن، پرسیدن، و معنا دادن به جهان پیرامون تلقی شود. اسپیواک با الهام از سنت‌های آموزش رهایی‌بخش، سعی کرده فضایی فراهم کند که دانش‌آموزان نه‌تنها خواندن و نوشتن بیاموزند، بلکه درباره خود و جهانشان فکر کنند، تجربه‌شان را به زبان بیاورند و در مسیر توانمندسازی قدم بردارند. در این رویکرد، آموزش یک فرآیند خشک و رسمی نیست، بلکه حرکتی انسانی و پیوسته است؛ حرکتی که از زندگی روزمره آغاز می‌شود و به درک بهتر خود و دیگران ختم می‌شود.

آموزش به عنوان کنش روزمره

پروژه اسپیواک در روستاهای هند، الگویی کوچک اما الهام‌بخش برای همه کسانی است که به تغییر در آموزش باور دارند. او برخلاف طرح‌های گسترده و رسمی، ترجیح داده تا با امکانات محدود، مستقل از سرمایه‌گذاری‌های بیرونی (غربی) و با اتکا بر نیروی محلی کار کند. بودجه این پروژه نه از نهادهای بزرگ دولتی یا بین‌المللی، بلکه عمدتاً از درآمد شخصی خود اسپیواک تأمین شده است. او با این کار نشان داده که برای آغاز یک تحول آموزشی، همیشه نیازی به منابع گسترده نیست، بلکه نگاه دقیق، تعهد انسانی، و پیوند نزدیک با جامعه کافی است.

نکته مهم در این پروژه آن است که آموزش به عنوان یک فعالیت «درون مدرسه‌ای» دیده نمی‌شود، بلکه بخشی از زیست روزمره و روابط اجتماعی جامعه است. کودکان یاد می‌گیرند که فکر کنند، ایده بدهند، از تجربه‌هایشان بگویند، و به تدریج در ساختن آینده خود سهیم شوند. از سوی دیگر، زنان جوان روستایی نیز در فرآیند آموزش نقش می‌گیرند و به عنوان معلم تربیت می‌شوند؛ مسیری که به رشد اعتمادبه‌نفس و جایگاه اجتماعی آن‌ها کمک می‌کند.

این تجربه نشان می‌دهد که آموزش، اگر به درستی طراحی و اجرا شود، می‌تواند نه فقط مهارت بیاموزد، بلکه امید بسازد. برای ما که در حوزه آموزش کار می‌کنیم، پروژه اسپیواک یادآور این نکته است که آموزش همیشه یک مأموریت اداری و نهادی نیست، بلکه می‌تواند نوعی کنش اجتماعی، فرهنگی و حتی اخلاقی باشد. چه در یک مدرسه بزرگ شهری، چه در کلاس چندپایه‌ی روستایی، معلمی که به زندگی شاگردانش گوش می‌دهد، زبان آن‌ها را می‌فهمد، و به تجربه‌شان احترام می‌گذارد، در حال ساختن جهانی انسانی‌تر است.

«آیا فرودست می‌تواند سخن بگوید؟» نگاهی به امکان بازنمایی تجربه زیسته

من با اسپیواک از طریق مقاله معروف او با عنوان «آیا فرودست می‌تواند سخن بگوید؟» آشنا شدم. این مقاله که یکی از یکی از مهم‌ترین متون نظری گیاتری اسپیواک است، به فارسی ترجمه شده و در کتاب «شرقی غمگین» چاپ شده است. دوست دارم در ادامه به پرسش بنیادینی که او در این مقاله طرح می‌کند هم اشاره ای داشته باشم.

اسپیواک در این مقاله با رویکردی انتقادی نشان می‌دهد که حتی هنگامی که نهادهای دانشگاهی، توسعه‌گرا یا انسان‌دوستانه تلاش می‌کنند «برای» فرودستان سخن بگویند یا از آن‌ها حمایت کنند، اغلب به‌صورت ناخواسته صدای خود را جایگزین صدای آن‌ها می‌کنند.

فرودست، از نظر اسپیواک، صرفاً کسی نیست که از نظر اقتصادی یا اجتماعی در موقعیت پایین‌تری قرار دارد، بلکه فرد یا گروهی است که در شبکه‌های تولید دانش، روایت، و مشروعیت حذف شده است؛ نه تنها حق سخن گفتن ندارد، بلکه اگر سخن بگوید، ساختارهای قدرت، آن را نمی‌شنوند یا به رسمیت نمی‌شناسند. از این منظر، سخن گفتنِ فرودست، تنها با دهان باز کردن یا نوشتن معنا نمی‌یابد، بلکه به رسمیت شناختن آن سخن در سطح اجتماعی و معرفتی شرط اصلی «سخن‌گفتن» است.

اسپیواک با تحلیل نمونه‌هایی تاریخی -از جمله آیین ساتی در هند استعماری- نشان می‌دهد که چگونه هم استعمارگران و هم نخبگان بومی، هر یک با زبانی متفاوت، اما به‌طور هم‌زمان، صدای زنان فرودست را در روایت‌های خود خاموش کرده‌اند. هر دو گروه، به‌جای آنکه زن فرودست را وارد گفت‌وگو کنند، به‌نوعی «به‌جایش» سخن گفتند و مداخله کردند.

این دیدگاه برای فعالان آموزشی به ویژه افراد حساس نسبت به عدالت آموزشی و کار با دانش‌آموزان در حاشیه، نکته‌ای حیاتی در بر دارد: معلم، پژوهشگر یا برنامه‌ریز آموزشی، حتی با نیت مثبت، ممکن است در بازتولید سکوت و نادیده‌انگاری نقش داشته باشد، اگر فرصت گفت‌وگو و شنیده شدن واقعی را فراهم نکند. شنیدن صدای جامعه محلی، به‌ویژه آنان که از حاشیه‌های اجتماعی، زبانی یا فرهنگی می‌آیند، تنها در صورتی ممکن است که فضای یادگیری نه‌تنها پذیرای حضور آنان باشد، بلکه به شکل‌گیری و به رسمیت شناختن روایت‌هایشان کمک کند.

اسپیواک تأکید می‌کند که هر تلاشی برای «سخن گفتن به جای دیگری» باید با فروتنی معرفتی، خودانتقادی مستمر و حساسیت به جایگاه قدرت همراه شود. این مقاله فراخوانی است به بازنگری در جایگاه خود به عنوان «سخنگوی جامعه محلی» یا «طراح آموزشی آگاه»، و دعوتی به شنیدن، نه از سر ترحم، بلکه به قصد ایجاد فضاهای برابر برای مشارکت در فرایندهای اجتماعی و آموزشی.

The post آموزش به مثابه کنش اجتماعی؛ تجربه‌ی اسپیواک در روستاهای هند first appeared on سمیه رزبان.

مونته سوری که بود؟

ماریا مونته سوری سال ۱۸۷۰ در ایتالیا و در خانواده ای مرفه بدنیا آمد. ایتالیا در دوران جوانی او کشوری با جو فرهنگی مردسالار، تحت سلطه کلیسای کاتولیک و نرخ بالای بی سوادی بود. از دوران کودکی در مدرسه دختری سخت کوش و باانرژی بود که برای دختری در طبقه اجتماعی او بعید بود.

مونته سوری دوران متوسطه خود را با وجود مخالفت پدرش در مدرسه فنی گذراند، او تنها دختر مدرسه بود ، پس از آن نیز با وجود اینکه در آن زمان اجازه تحصیل دانشگاهی به دختران داده نمی شد و پدرش با ورود او به دانشگاه مخالف بود، با حمایت مادرش با معدل بالا وارد رشته پزشکی شد. در همه این سال ها با چالش مواجهه با نگاه های سنگین، قوانین سنتی و خنده های تمسخرآمیز همکلاسی ها و اساتیدش دست و پنجه نرم می کرد. او در کلاس های عملی کالبدشکافی مجبور بود به‌تنهایی تمرین کند چرا که شرکت در کلاس‌ همراه مردان با وجود اجساد عریان برای یک زن برخلاف رسم و سنت بود. مونته سوری با وجود فراز و نشیب های بسیار در سال ۱۸۹۶ به عنوان اولین زن پزشک ایتالیا مدرکش را گرفت.

بیمارستان ها و مراکز درمانی حاضر نشدند او را استخدام کنند و او تصمیم گرفت سرپرستی یکی از مراکز نگهداری از کودکان معلول و بیمار را بپذیرد. در تجربه کار با این کودکان متوجه شد با اصلاح روش آموزشی و آزادی عمل دادن به آنها می توان در روند بهبود آنها تاثیر مثبت گذاشت. این  دغدغه او سبب شد تا پزشکی را رها کند، به دانشگاه برگشته و رشته تعلیم و تربیت را دنبال کند، تا با الگوها و نظریات آموزشی آشنا شود و بتواند الگوی جدیدی را ارائه کند.

در سال ۱۹۰۶ از او درخواست شد تا بر آموزش کودکان با خانواده‌های کم‌بضاعت نظارت کند. او این مسئولیت را پذیرفت و اصلاحاتی موثر در مرکز آموزشی آنها ایجاد کرد. اما چندی بعد تصمیم گرفت خودش مدرسه ای را تاسیس کند. مدرسه او که به «خانه کودک» مشهور بود، به موفقیت شگرفی دست یافت و توجه روزنامه نگاران، مسئولین و معلمان را جلب کرد. و تا سال ۱۹۱۱ روش آموزشی او در بیشتر مدارس ایتالیا و سوئیس به اجرا درآمد و در ادامه تا سال ۱۹۱۴ صدها مدرسه مونته سوری در اروپا، آمریکای شمالی و جنوبی و همچنین هند، سریلانکا و پاکستان باز شدند.

با وجود استقبال گسترده از دیدگاه های مونته سوری در کشورهای مختلف چون دیدگاه‌های او مبتنی بر آزادی بود، دولت فاشیستی موسولینی به او اجازه فعالیت نداد و به اسپانیا تبعیدش کرد و مدارس او نیز بسته شد.

مونته سوری در چهل سال دوم زندگی اش به سفر، سخنرانی و ترویج شیوه آموزش خود ادامه داد. دولت موسولینی بعدها با دعوت رسمی او را به کشور بازگرداند. با این‌حال، مونته‌سوری که تحمل حکومت فاشیستی را نداشت از ایتالیا گریخت. او به همه قاره ها سفر کرد و میراثی برای ما به جای گذاشت که هزاران هزار کودک در سرتاسر جهان از آن بهره بردند. او در سال‌های جنگ جهانی دوم به هلند و سپس به هند رفت و با افکار و اندیشه‌های صلح‌طلبانه گاندی آشنا شد. در سال‌های آخر عمر، مدال افتخار یونسکو را به‌سبب خدمات خود به آموزش دریافت کرد. او سرانجام در ۸۲ سالگی در کشور هلند در گذشت.

روش آموزشی مونته سوری چه بود؟

ماریا مونته سوری یکی از معروف ترین متفکران و پیشگامان تعلیم و تربیت است. او اولین «خانه کودک» را در رم تاسیس کرد. روش تربیتی او مبتنی بر این اصل است که اگر معلم می خواهد به نیازها و استعدادهای تک تک دانش آموزان پی ببرد و تن، فکر و اخلاق آنان را پرورش دهد، باید آزادی آنها را محترم بشمارد و اگر کودک را از فعالیت های آزاد محروم کنیم، طبعا از حقایق و وقایع بدیهی جهان که مبنای آموزش و پرورش است، بی خبر خواهند ماند و همه اطلاعاتی که مدرسه در اختیارش می گذارد، بی بنیان و سست خواهد بود.

او معتقد است رشد و تکامل سالم، مستلزم آزادی است و حواس کودک مهم ترین ابزار آشنایی او با جهان است. در «خانه کودک» مونته سوری کودکان برای هر گونه حرکت در اتاق آزاد بودند و به تدریج یاد می گرفتند که چگونه خود را کنترل و رهبری کنند. به نظر او هر گونه کمک غیرضروری به کودک مانعی برای رشد و تکامل او است. او انضباط آزاد را مطرح کرده و در عمل کاربرد آن را نشان داد.

او متوجه شد کودکان بیش از هر چیز از کشف کردن و بازی با اسباب بازی ها لذت می برند بنابراین تلاش کرد وسایل مختلف را در ابعاد و قد کودکان بسازد و وسایل بازی بیشتری به کلاس آورد و تمرین‌هایی به کودکان داد که توجه و ملاحظه بیشتری به محیط و خودشان نشان دهند؛ کودکان در خانه کودک کارهایی مثل آشپزی، ژیمناستیک، مراقبت از گیاهان و حیوانات یا فعالیت‌هایی مثل جارو زدن و شستن و پوشیدن لباس‌ها را مستقلانه انجام می دادند.

 مونته‌سوری همچنین از ابزار سواد‌آموزی مانند کارت‌های تصویری با برچسب استفاده کرد و سرعت و با این شیوه دقت دانش‌آموزان را در خواندن و نوشتن بهبود بخشید. او اعتقاد داشت کودکان می توانند برای مدت زیادی تمرکز کنند به شرط آنکه با آزادی عمل و از روی علاقه شان فعالیتی هدفمند را انتخاب کنند.

والدین نیز از پیشرفت کودکانشان احساس رضایت داشتند و از فرصت های یادگیری فراهم شده همچنین رعایت بهداشت، رفتارهای مسئولانه و استقلال پرورش یافته در فرزندانشان خشنود بودند و همانطور که ذکر شد روش آموزشی او مورد استقبال بسیاری از کشورها قرار گرفت و همچنان در بسیاری از مراکز آموزشی دنیا، همچنین در برخی از پیش دبستانی های کشورمان از شیوه آموزشی او استفاده می شود.

تربیت معلم مونته سوری: آموزش عمومی با بصیرت

سال ۱۹۲۰ برای ارتقا آموزش کودکان، به عنوان منبع تکامل جامعه، انجمن بین المللی مونته سوری (AMI) پایه گذاری شد. هدف این انجمن اشاعه و توسعه اندیشه های بنیادین مونته سوری است. مونته سوری تا پایان حیات یعنی سال ۱۹۵۲ خود ریاست این انجمن را به عهده داشت.

در این انجمن چهار کمیته تشکیل شد: کمیته راهبردی، کمیته پداگوژیک، کمیته مواد آموزشی و کمیته اداری. هر یک از این کمیته ها برای پیشبرد و کاربرد درست رویکرد مونته سوری فعالیت می کردند.

کمیته پداگوژیک، محتوا و کیفیت آموزش را در برنامه های تربیت معلم رصد می کرد. مسئولیت تدریس در این مراکز به عهده اساتیدی بود که دست کم ۵ سال با کودکان کار آموزشی انجام داده و خودشان ۵ سال دوره تربیت معلم را گذرانده بودند. در واقع از فرمول کارآموز_معلم استفاده می شد.

یک دوره کامل تربیت معلم بر مبنای انجمن بین المللی مونته سوری، شامل دو ماه مطالعه فشرده بعد از گذراندن تحصیلات دانشگاهی است. دانشجو آموزش نظری را همراه با فعالیت های یادگیری ملموس و مرتبط به محتوا و متناسب با سطح رشد کودک را دریافت می کند و موظف می شود تا فعالیت هایی را در قالب کارآموز انجام داده و آن ها را ثبت کند.

در ایالات متحده آمریکا مدارس مونته سوری هر سه سال یک بار از سوی مشاوران این انجمن مورد بازدید و بازشناسی قرار می گیرند. لذا مجددا صلاحیت هر یک از معلمان در پیاده کردن دیدگاه فلسفی مونته سوری و اصالت مواد آموزشی مورد استفاده در کلاس های درس تضمین می شود. به این ترتیب مدارس راستین از مدارسی که فقط مدعی اجرای این رویکرد هستند تفکیک می شوند.

فیلم زندگی مونته سوری

برای آشنایی بیشتر با زندگی شخصی و حرفه ای مونته سوری پیشنهاد می کنم فیلم فوق العاده «با تو آموختم» را نگاه کنید.

«با تو آموختم» دوبله هم شده است. از آنجایی که این فیلم نزدیک به ۳ ساعت است در قالب دو شماره منتشر شده است. دیدن دو قسمت آن ضروری است تا بتوانیم دید کلی درباره زندگی این شخصیت بلندپرواز و ساختارشکن داشته باشیم

پیش‌نویس: این مقاله در تاریخ فروردین ۷, ۱۳۹۹  نوشته شده و ۳۱ مرداد ۱۴۰۰ به روزرسانی شد.

The post مونته سوری از مبارزه با جامعه مردسالار تا خلق روش آموزشی نوین first appeared on سمیه رزبان.

امروز به دنبال طرح درس ها و منابع مرتبط با پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان بودم که دوباره مسیرم به سایت TED افتاد. سایتی دوست داشتنی و غنی که باید همه اون رو بیشتر دریابیم.

اما این بخش که قصد معرفی آن را داریم مربوط به TED-Ed است. این مجموعه زیرنظر سازمان TED است اما اختصاصا مخاطب آن معلمان و دانش آموزان سرتاسر جهان است. در TED-Ed رویدادهای آموزشی برگزار می شود، کتابخانه ای از محتواهای آموزشی منتشر می شود، ویدئوهای تعاملی طراحی می شود و اتفاقات آموزشی دیگری از این دست.

در بخشی از سایت TED-Ed (لینک سایت) طرح درس هایی با هدف پرورش تفکر انتقادی قرار داده شده است. این طرح درس ها بر اساس مقطع تحصیلی (ابتدایی، متوسطه و دانشگاه) و موضوع نیز دسته بندی شده است. مثلا شما می توانید طرح درسی از موضوع علم و تکنولوژی یا ریاضی برای مقطع ابتدایی را انتخاب کنید و جستجو را هدفمندتر انجام دهید.

محتوای طرح درس ها شامل چهار بخش است:

۱) مشاهده: یک ویدئو کوتاه مشاهده می شود.

۲) تفکر: یک سوال درباره فیلم مطرح می شود.

۳) عمیق شدن: پیشنهادات و منابعی بیشتر درباره موضوع ارائه می شود.

۴) بحث و گفتگو: پیشنهادی برای بحث ارائه می شود. در این بخش یک فروم قرار دارد و معلمان نظراتشان را ثبت کرده اند. مثلا توصیه ای برای بهبود اجرای طرح درس ارائه کرده اند یا توصیف کردند که در کلاسشان چه اتفاقی افتاد.

مشاهده ویدئوها، مطالعه نوع سوالات پینشهادی و نظرات سایر معلمان می تواند جرقه های خوبی را در ذهنمان ایجاد کند. بنابراین پیشنهاد می دهم به این مجموعه ارزشمند سر بزنید.

The post منبعی جالب برای پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان first appeared on سمیه رزبان.

یکی از اتفاقات ناراحت‌کننده سال ۱۴۰۰ آن بود که شاهد سانحه‌ای بودیم که برای اتوبوس روزنامه نگاران در ارومیه اتفاق افتاد و عزیزانی را از دست دادیم. نحوه نشستن آقای کلانتری رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست ایران که انتقال دهنده حس بی‌تفاوتی بود، خشم بسیاری از افراد را برانگیخت و کاریکاتورهای انتقادی بسیاری در این باره منتشر شد. این شیوه برخورد، گویای ضعف ایشان در مهارت همدلی است. که البته این مشکل مختص ایشان نیست و بسیاری از ما این ضعف را داریم.

مرور این اتفاق و مطالعه مقاله‌ای از ایان لزلی در گاردین سبب شد تا تصمیم بگیرم درباره تقویت مهارت همدلی بنویسم. در این مقاله لزلی اشاره شده است که در سال ۲۰۱۰ مارک زاکربرگ به این خاطر که با توسعه فیسبوک فضا را برای ایجاد صلح و همدلی در دنیا پدید آورده است، مورد تقدیر قرار گرفته است، اما حال سال ۲۰۲۲ است و شاهد هستیم که این تصور ساده لوحانه بوده و دنیا به سمت آن همدلی و گفتگوی موثر انسان‌ها در بستر شبکه‌های اجتماعی نرفته است بلکه در فضای دیجیتال بیشتر شاهد مجادله افراد مختلف هستیم تا گفتگوهای متمدنانه. آوریل مک دونالد نویسنده کتاب احساسات بزرگ هم می گوید: «دنیا در روزگار فعلی بیش از هر زمان دیگری در تاریخ به همدلی، مهربانی و شفقت نیاز دارد.»

همدلی چیست؟

همدلی عبارت است از نشان دادن دلسوزی، توانایی فهم هیجان های افراد دیگر و راه رفتن با کفش‌های او. بروز دادن حس همدلی یکی از مهارت های پیچیده زندگی است که جنبه اکتسابی دارد و در هر سنی می‌توان آن را آموخت. تعاریف متعددی از همدلی ارائه شده است اما در اکثر آنها سه عنصر اصلی وجود دارد:

۱) پاسخ دادن اثرگذار به دیگران که معمولا مستلزم آن است که فرد در حالت عاطفی شخص دیگر سهیم شود.

 ۲) توانایی شناختیِ دیدنِ دنیا از دیدگاه دیگران.

 ۳) تنظیم هیجانی.

تقویت مهارت همدلی به سلامت زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها کمک می کند و فقدان آن سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد. به عنوان مثال کودکانی که مهارت همدلی پایینی دارند در مدرسه قلدری می‌کنند و ممکن است به بچه های دیگر آسیب برسانند و به هر بهانه ای خسارتی را در مدرسه پدید بیاورند.

جایگاه آموزش همدلی

آموزش فقط به حوزه شناختی خلاصه نمی شود. آموزش و پرورش متعالی تلاش می‌کند تا حوزه های عاطفی و شناختی را همگام با یکدیگر مورد توجه قرار دهد. تلفیق عواطف و احساسات در آموزش به دانش آموزان کمک می کند که هم از نظر عاطفی- اجتماعی هم از نظر شناختی رشد کنند. آموزش همدلی، موضوع جدیدی نیست و چند دهه است که متخصصان آموزش و پژوهشگران به اهمیت آن پی برده اند.

راهکارهایی برای آموزش همدلی در مدرسه

۱)    تاکید بر جمع بجای فرد

در فعالیت‌های آموزشی معلمان می‌توانند فضایی را فراهم کنند که به جای ترغیب رقابت‌های فردی، بر فعالیت های جمعی و رسیدن به دستاوردهای جمعی تاکید شود و کمک کردن به همسالان تبدیل به یک ارزش مهم شود.  مثلا به جای آنکه همه کلاس درگیر یک رقابت شوند و یک نفر جایزه‌ای را دریافت کند، می توان شرایطی را ساخت که دانش آموزان به یکدیگر کمک کنند تا همه به هدفی دست پیدا کنند و پاداش آن یک اردوی دست جمعی یا یک روز جشن باشد.

همچنین معلم می‌تواند در خلال آموزش این نکته را گوشزد کند در دنیا هیچ کار مهمی در زمینه‌های مختلف فناوری، اقتصاد و حتی در حیطه فکر و اندیشه به صورت فردی انجام نمی شود و برای آنکه بتوانیم کارهای گروهی موثری انجام دهیم باید بتوانیم از زاویه دید دوستان‌مان نگاه کنیم و به یکدیگر درباره احساس و نظرمان گفتگو کنیم.

۲)    استفاده هوشمندانه از داستان

داستان هایی که احساس دیگران را در شرایطی خاص بازتاب می‌دهند به تقویت همدلی در کودکان کمک می‌کند. یک داستان مناسب می‌تواند همدلی را بهتر از هر درس و سخنرانی در وجود کودک بیدار کند.

در این زمینه کتاب‌های داستان مفیدی در دسترس هستند، کتاب «با هم بودن را یاد بگیریم» اثر چری جی. مینرز یکی از این کتاب‌هاست، این کتاب از یک مجموعه ده جلدی آموزش‌های مهارت‌های زندگی برای کودکان هفت تا یازده سال است. این کتاب قابلیت تبدیل شدن به یک نمایش کلاسی را نیز دارد و در آن نکات تربیتی مفیدی برای والدین هم ضمیمه شده است.

کتاب «اجازه هست؟» از نشر پرتقال نیز نمونه خوبی از این داستان‌ها است. در این داستان اردکی تنها تصمیم می‌گیرد دوستان جدیدی پیدا کند، او به زور تلاش می‌کند خودش را شبیه حیوانات دیگر کند تا در گروه‌های آنها پذیرفته شود اما با چالش‌هایی روبرو می‌شود. این داستان که مناسب کودکان ۳ تا ۷ سال است، درباره‌ی پذیرفتن تفاوت‌های یکدیگر است.

کتاب «سطل مهربانی» نیز یکی دیگر از کتاب‌های داستان خوب در این زمینه است که برای کودکان ۹ تا ۱۴ سال مناسب است. شخصیت اصلی این داستان پسری به نام فیلیکس است. بالای سر او یک سطل آب قرار می گیرد که میزان آب آن با اتفاقات ناخوشایند کم می شود. به تدریج فیلیکس متوجه می شود که اگر بتواند دیگران را خوشحال کند خودش هم شاد می شود و سطل پرتر و پرتر می شود. بنابراین این داستان اشاره به اهمیت درک احساسات دیگران و توجه به زندگی اجتماعی دارد.

خوشبختانه کتاب هایی با مضامینی مشابه در سال های اخیر به وفور ترجمه و منتشر شده است. بررسی لیست کتاب های کودک و نوجوان نشر مهرسا و نشر نردبان نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد.

۳)    الگوی همدلی بودن

     بسیار مهم است که معلم الگوی همدلی باشد. نسبت به احساسات دانش آموزان حساس باشد و آن‌ها را درک کند. نسبت به حضور بچه‌ها حساس باشد، غم و شادی آن ها را ببیند و نسبت به آن‌ها بی تفاوت عبور نکند. مشکلات آن‌ها را بشنود و نسبت به بعد عاطفی زندگی آنها بی‌حس و احساس نباشد. مثلا اگر دانش آموزی گریه می کند به جای آن که بگوید “گریه نکن!” می توان احساس او را پذیرفت و او را دعوت کرد تا درباره چیزی که ناراحتش کرده است با شما صحبت کند.

۴)    کمک به دانش آموزان برای فهم عبارات و زبان بدن

   نیاز است در مدرسه به دانش‌آموزان کمک شود تا بتوانند عبارات و زبان بدن دیگران را تفسیر کنند. مثلا می توان فعالیت هایی را در نظر گرفت که در آن دانش آموزان احساسات یک فرد را از روی چهره اش حدس بزنند یا می توان آنها را درگیر یک بازی کرد که در آن هر کدام تلاش کنند نوع خاصی از احساسات و هیجان را فقط با زبان بدن نشان دهند و دوستانشان آن را حدس بزنند. همچین می توان در داستان ها یا ویدئوهای انیمیشنی نیز توجه بچه ها را به سمت عبارات و زبان بدن کاراکترها جلب کرد و درباره آنها گفتگو را آغاز کرد.

منابع:

– موسویان, سمانه سادات, طلایی, ابراهیم, فردانش, هاشم، بختیاری. (۱۳۹۸). تدوین چارچوبی به منظور ارائۀ آموزش مبتنی بر همدلی در کلاس درس. فصلنامه تعلیم و تربیت, ۳۵(۳), ۹-۳۴٫

        https://www.mindbodygreen.com/articles/teaching-empathy-to-children-tips-from-child-care-expert

         https://salamatomehr.com/articles/article/1991

The post راهکارهایی برای تقویت همدلی در دانش آموزان first appeared on سمیه رزبان.

دوره‌ای از کودکی‌ام بسیار پیگیر «اخبار جوانه‌ها» بودم. شنیدن خبرهایش را دوست داشتم اما بیشتر از آن به خبرنگار شدن علاقه داشتم و حین تماشای آن خودم را جای خبرنگاران و گاهی مجری اخبار تصور می‌کردم و از این تصورات لذت می‌بردم. یکی از خبرهایی که در این برنامه تکرار می‌شد، خبر کسب مدال‌های المپیاد علمی نوجوانان ایرانی بود. گاهی به آنها غبطه می‌خوردم و دوست داشتم من هم روزی مدال المپیاد بیاورم تا خانواده و مردم کشورم به وجودم افتخار کنند! و تلوزیون به افتخارم سرود ملی را پخش کند. وقتی سرود ملی پخش می‌شد سراپا به کشورم می‌بالیدم و مو بر تنم سیخ می‌شد.

سالها از آن خیال پردازی‌هایم می‌گذرد و ۷-۸ سالی می شود که دیگر اخبار و سایر برنامه‌های صدا و سیما را ابداً نگاه نمی‌کنم اما همچنان از رسانه‌های دیگر خبر کسب مدال‌های المپیاد بچه‌های ایرانی به گوشم می خورد و می‌بینم که هنوز عده زیادی تحت تاثیر بمباران برخی رسانه‌ها گمان می‌کنند که موفقیت در المپیادهای علمی نشانه سرآمد بودن کشورمان در عرصه‌های علمی و مهم‌تر آن نشانه هوش نایاب ایرانیان است.

در حالیکه این تصور توهمی بیش نیست چرا که بخش بزرگی از کشورهای توسعه یافته که فرهنگ توسعه‌یافته کارتیمی را دارند، برای شرکت در این رقابت‌ها سرمایه گذاری نمی کنند و بچه‌های ما غالبا با بچه‌های کشورهایی رقابت می‌کنند که فرهنگی مشابه فرهنگ ما دارند.

در کشورهای توسعه یافته کسب چنین مدال‌هایی چندان مورد توجه نیست چون نه تنها آن‌ها را مفید نمی‌دانند بلکه آنها را آسیب‌زا هم می‌بینند. در المپیاد‌ها غالبا کشورهایی شرکت می‌کنند که همچنان به دلایل سیاسی و فرهنگی خاص دچار تک‌روی و خودشیفتگی فرهنگی هستند و به جداسازی افراد بر اساس تعریف کهنه هوش اعتقاد دارند. در این فرایند آموزش‌و پرورش باید دانش‌آموزانی را غربال کند و بخشی از آنها را آموزش‌های ویژه‌ای بدهند تا بتوانند راهی این رقابت‌ها شده و مدال‌های خوشرنگ کسب کنند.

تمایل به نمایش نخبگان یک بیماری فرهنگی در جامعه است. دیگر با دیدن نوجوانان مدال‌آور نه تنها احساس افتخار نمی‌کنم بلکه افسوس می‌خورم که چرا همچنان جامعه‌مان درگیر وزن دادن به افرادی است که به ظاهر توانایی‌ها و ژن برتری دارند. پیامد این نگرش آن است که زمان طلایی نوجونانمان که می تواند صرف فعالیت هایی شود که به آنها مهارت‌های زندگی (مثل کار تیمی) را بیاموزد صرف کلاس‌هایی می شود که در آنها به صورت فشرده دانشی آموخته می‌شود که ارزشمند نیست. از طرفی دیگر در این سن به آنها اضطرابی تحمیل می‌شود که سلامت روان آنها را مورد تهدید قرار می‌دهد.

در آموزش و پرورش جوامع توسعه یافته بر تقویت مهارت‌های اساسی مثل همکاری، حل مسئله، تفکر انتقادی و خلاقیت تاکید می‌شود. برای رشد این مهارت‌ها به طور جدی سرمایه‌گذاری شده و سنجه‌هایی دقیق و معتبر هم برای ارزیابی مستمر آنها طراحی کرده اند.

به عنوان مثال یکی از آزمون‌های استاندارد بین المللی که چند سال است در بسیاری از کشورها توسط OECD برگزار می‌شود، آزمون «حل مسئله مشارکتی» (Collaborative Problem Solving) است. وقتی نمونه سوالات این آزمون و شیوه برگزاری آن را مطالعه کردم، شگفت‌زده شدم. متخصصانی تراز اول از چندین کشور گردهم آمده و چنین آزمون‌هایی را طراحی می‌کنند و هدف آن نه نمایش نخبگان بلکه داشتن سنجه‌ای برای برنامه‌ریزی برای تقویت مهارت‌های اساسی برای زندگی در دنیای پیچیده قرن حاضر است.

وقتی می‌بینم همچنان دغدغه نظام آموزشی و برخی از والدین وارد کردن دانش‌آموزان به المپیادها و مدارس تیزهوشان و غیره است، از بازتولید دائم این چرخهِ بیمار قلبم فشرده می‌شود، آینده این دانش‌آموزان برایم قابل پیشبینی است. افرادی که دچار خودشیفتگی و کمالگرایی می‌شوند، همچنین توانایی کار تیمی را ندارند چون به انسان‌ها به عنوان رقیب نگاه می کنند.

امیدوارم بتوانیم نگرش های خود را نسبت به تعلیم و تربیت اصلاح کنیم و از بازتولید این فرهنگ که بر تک روی و رقابت تاکید دارد، جلوگیری کنیم.

The post نقدی بر المپیادهای علمی first appeared on سمیه رزبان.

یک راهکار برای درگیرکردن دانش‌آموزان در فعالیت‌ها استفاده از پاداش و تنبیه است. شیوه رایجی که اکثرمان با آن‌ تربیت شده‌ایم و به نظرمان بدیهی و منطقی می‌آیند.

گاهی هم پا فراتر می‌گذاریم و از ایجاد رقابت بین دانش‌آموزان و رتبه‌بندی‌کردن آنها استفاده می‌کنیم تا بدین ترتیب شور و حرارت در کلاس ایجاد شده و به پیشرفت درسی دانش‌آموزان کمک کنیم. در این میان چند موضوع را فراموش می‌کنیم:

–        انسان‌ها به پاداش و تنبیه‌ها وابسته می‌شوند. اگر در موقعیتی شما نبودید که پاداش و تنبیه در نظر بگیرید، انجام آن رفتار هم قطع می‌شود.

–        زمانی که پای پاداش و تنبیه به میان می‌آید، جرقه‌هایی از شیطنت در ذهن ما زده می‌شود و ناخودآگاه دوست داریم میان‌بر یا راه‌های تقلبی پیدا کنیم تا بیشترین پاداش را دریافت کنیم. لذا گاهی رقابت بر هدف اصلی می چربد و هدف گم می شود.

–        با ایجاد حس رقابت به دانش‌آموزان گوشزد می‌کنیم که خودشان را با دیگری بسنجند نه با خودشان.

–        در رقابت دانش‌آموزان به دو گروه برنده و بازنده تقسیم می‌شوند. در این تقسیم‌بندی‌ کاذب حس همدلی و دوستی فدا می‌شود و بین آنها فاصله ایجاد می‌شود. حواسمان باشد که با این کار نه به برنده‌ها کمک می‌کنیم نه به بازنده‌ها. چون کسانی که مکرر برنده می‌شوند هم دچار کمال‌گرایی و معمولاً خودشیفتگی می‌شوند و آنها هم لطمه می‌بینند. وظیفه ما آن است که برای دانش آموزان قوی بستری را فراهم کنیم که بتوانند به دوستانشان کمک کنند و احساس خودشکوفایی و مسئولیت پذیری شان تقویت شود.

–        با تنبیه کردن ترس ایجاد می‌کنیم؛ دوران کودکی و نوجوانی قرار است دوره‌ای امن باشد نه دوره‌ای پر از ترس و اضطراب. همه ما خاطرات تلخی از دوران مدرسه‌مان داریم که برمی‌گردد به زمان‌هایی که به‌خاطر ترس، سلامتی‌مان مورد تهدید قرار گرفته است.

–        و نکته آخر آنکه کنترل کردن افراد با پاداش و خطا اساساً عملی انسانی نیست و ریشه در رویکردهای رفتارگرایی دارد که غالباً با آزمایش روی حیوانات شکل‌گرفته‌اند. زمانی که با انسان‌ها سروکار داریم شرایط بسیار متفاوت است با زمانی که با کبوتر یا شامپانزه طرف هستیم. ظرافت‌ها و مسائل اخلاقی کار با انسان‌ها را فراموش نکنیم.

تجربه توران خانم

توران میرهادی در کتاب «جستجو در راه‌ها و روش‌های تربیت» می‌گوید ما با ایجاد ترس در بچه‌ها آن‌ها را تربیت نمی‌کنیم بلکه از آنها قالب‌هایی بدون محتوا می‌سازیم. آنها را تبدیل به بردگانی بدون زنجیر می‌کنیم. مهره‌های بی‌اختیاری که اگر شرایط حکم کند هر دستوری را اجرا می‌کنند.

توران خانم در مدرسه فرهاد برای آنکه مطمئن شود که ترس و اضطراب بر مدرسه حاکم نیست، یک آزمایش انجام می‌داد. از فاصله چندمتری به طور غیرمنتظره دانش‌آموزی را بلند صدا می‌زد و بادقت عکس‌العمل دانش‌آموز را زیر ذره‌بین می‌برد. اگر در نگاه دانش‌آموز ترس موج می‌زد متوجه می‌شدند که کارشان را خوب انجام ندادند و باید در روش‌هایشان بازبینی کنند ولی اگر او عادی و آرام برمی‌گشت یعنی جو مدرسه و کلاس سالم و طبیعی است. گاهی هم درحالی‌که چیزی در دست داشتند با شتاب به سمت دانش‌آموزی مثلاً در حیاط مدرسه می‌رفتند و به همین ترتیب عکس‌العمل بچه‌ها را زیر نظر می‌گرفتند.

چقدر زیباست تا حد حساسیت داشتن نسبت به نگرش و عواطف دانش‌آموزان در مدرسه و تلاش برای ساختن فضایی امن برای آنها.

 سوال مهم!

سؤالی که اینجا مطرح می‌شود آن است که آیا ارائه پاداش و تنبیه در هر شرایطی عملی غیراخلاقی و نادرست است؟ خیر، این‌طور نیست. قطعاً در شرایط و موقعیت‌هایی کاربرد دارند اما آنچه مهم است آن است که ظرافت‌های این موضوع را بشناسیم و با مطالعه منابع علمی خوبی که در این زمینه وجود دارد تلاش کنیم به طور محدود و سنجیده از پاداش و تنبیه استفاده کنیم.

در این زمینه مطالعه کتاب «نه تشویق، نه تنبیه» را بسیار پیشنهاد می‌دهم. در این کتاب کاملاً علمی و دقیق در قالب مثال‌های متعدد بایدها و نبایدهای پاداش و تنبیه ارائه شده است.

یکی از مثال‌های جالب از زمان‌هایی که نباید از پاداش استفاده کنیم وقتی است که فرد توانایی انجام کاری را دارد و باانگیزه درونی در حال انجام آن است. مثلاً کودکی را فرض کنید که بند کفشش را می‌بندد، در این حالت اگر شما پاداش کلامی ارائه دهید و او را تشویق کنید، او این‌طور فکر می‌کند که کار شاقی انجام می‌دهد! و گویی شما انتظارش را نداشتید، بنابراین با این کار او را به این نتیجه رساندیم که توانایی‌اش پایین‌تر از چیزی است که بروز می‌دهد.

با این مثال خواستم در این بحر عمیق فقط کمی خیس شویم! مسائل انسانی حقیقتاً بسیار پیچیده‌اند ولی غرق شدن در آنها بسیار شیرین است، هر چه بیشتر بدانیم بیشتر به قدرت اعجاز یک معلم توانمند پی می‌بریم.

برقرار باشید.

The post خطرات پاداش و تنبیه دانش‌آموزان! first appeared on سمیه رزبان.

حسی که سبب می‌شود افراد از سنین پایین بیاموزند خود را با دیگران مقایسه کنند. در رقابت فقط بر روی یک وجه تمرکز می‌شود و بسیاری از ابعاد فردی و قوه تخیل دانش‌آموز نادیده گرفته می‌شود. در واقع یک سنجه تعریف می‌شود و همه برای دستیابی به آن تلاش می‌کنند، پس انگیزه اصلی رسیدن به یک معیار تعریف شده است.

رقابت معمولاً متکی بر انگیزه‌های بیرونی است و معمولاً این انگیزه قابل انتقال به شرایط دیگر نیست یعنی وقتی فرد با موقعیتی مشابه روبرو می‌شود که در آن رقابت وجود ندارد دیگر رغبتی برای انجام آن فعالیت ندارد.

بنابراین این نوع تشویق وابسته به محرک بیرونی است و در نبود این محرک رفتار معمولاً متوقف می‌شود.

.

پس چطور باید دانش‌آموزان را بدون ایجاد رقابت، تشویق یا تنبیه کرد؟

چطور می‌توان به‌جای تقویت حس رقابت، حس مشارکت و همیاری را پرورش داد؟

.

چندی پیش در کتاب «جرات بسیار» ایده‌ای در این باره خواندم و از خلاقیت این معلم شگفت‌زده شدم.

داستان از این قرار بود که معلمی در کلاسش برای تشویق روحیه جمعی دانش آموزان یک تُنگ و یک کیسه تیله به کلاس آورد. به بچه ها گفت برای هر کار مثبتی جمعی که انجام دهند چند تیله داخل تُنگ می اندازد و بابت هر کار جمعی بد چند تیله را از تنگ بر می دارد.

نهایتاً قرار شد معلم با پرشدن تنگ یک جشن باشکوه برای بچه‌ها تدارک ببیند.

این بازی تیله‌ها شیوه آموزنده‌ای است. بچه‌ها یاد می‌گیرند باید با هم و در کنار هم رشد کنند. باید مسالمت‌آمیز یکدیگر را حمایت کنند. باید رفتارهای بد یکدیگر را بدون خشونت اصلاح کنند.

باید حواسشان باشد که خودخواهانه و فردی نمی‌توانند رشد کنند. با خالی‌کردن زیر پای همدیگر نباید رشد کنند بلکه باید برای گفتگو و رسیدن به تصمیمات جمعی معقول تلاش کنند.

شاید خروجی چنین کلاس‌هایی بتوانند جامعه‌ای زیبا و انسانی‌تر را بسازند. شاید بتوانند بر پایه تعامل، صلح را در دنیا گسترش دهند.

.

امیدوارم این معلمان تکثیر شوند …

The post ایده ای برای تقویت همکاری شاگردان first appeared on سمیه رزبان.

وقتی قصه‌ای می‌خوانیم که در برهه خاصی از تاریخ اتفاق افتاده است، خیلی عمیق‌تر و دقیق‌تر فضای حاکم بر آن دوره تاریخی را درک می‌کنیم. با خواندن قصه‌های تاریخیِ خوب، گویی خودمان به آن زمان سفر می‌کنیم و آن شرایط را لمس می‌کنیم.

چرا از قدرت شگفت‌انگیز داستان ها برای آموزش تاریخ به دانش آموزان استفاده نکنیم؟

.

در این زمینه می‌توانیم از کتاب‌های داستان و فیلم‌های تاریخی استفاده کنیم. بجای آنکه به کودک بگوییم اسکندر مقدونی که بود و چه کرد، کتاب داستانی را پیدا کنیم که مربوط به آن دوره است. بجای آن که از علل وقوع جنگ جهانی دوم بگوییم و آمار کشته‌شدگان و آوارگان آن را نقل کنیم، یک فیلم از آن دوره را نمایش دهیم.

اگر دقت کنید ما بخش زیادی از اطلاعاتی که از برهه‌های تاریخی داریم را از فیلم و سریال‌ها گرفته‌ایم. مثلاً اگر درباره سرگذشت امام حسین صحبت شود، یاد سریال مختار میفتیم، یا وقتی حرف از حضرت یوسف می‌شود می‌بینیم درباره او و زمانه‌اش اطلاعات بیشتر و دقیق‌تری داریم چون پای سریالش نشستیم و چه حیف که آثار تاریخی فارسی کمی داریم.

.

آنچه که ما از تدریس تاریخ در دوران مدرسه‌مان به‌خاطر داریم، این است که معلم با شیوه سخنرانی در یک جلسه از یک سلسله بزرگ در تاریخ می‌گفت، ما جملاتی را که برایمان هیچ معنایی نداشتند را حفظ می‌کردیم و روز امتحان روی کاغذ می‌آوردیم و از فردای آن روز آنها را به فراموشی می‌سپردیم چون دیگر کاری با آنها نداشتیم. در واقع هیچ ارتباط و احساسی بین ما و آن مطالب برقرار نمی شد.

هیچ‌وقت یادم نمی‌رود که سخت‌ترین جدالم با خواب را سر زنگ تاریخ سال دوم دبیرستانم داشتم! معلمی به شدت خسته و بی‌حال که پشت میز می‌نشست و مطالب را درست مثل کتاب می‌خواند. حتی عنوان یکی از درس‌های آن سال را هم به‌خاطر ندارم. فقط خاطرم هست که چطور از ترس او نمی‌توانستم سرم را روی میز بگذارم و بارها در همان حالت نشسته گیج می‌شدم و سرم می‌افتاد و دوباره از خواب می‌پریدم!

.

این شیوه آموزش از دو جنبه بیهوده است، اولین جنبه برمی‌گردد به متراکم بودن کتاب‌های درسی تاریخ که اجازه کندوکاو و تأمل را به دانش‌آموز نمی‌دهند، درست مثل این است که سریال This is us که ۵ فصل دارد را در ۵ روز ببینید. این فقط در صورتی ممکن است که همه قسمت‌های آن را روی دور تند بگذاریم. نه ارتباطی با کاراکترها و داستان سریال می‌توانیم برقرار کنیم و نه حس خوبی داریم، احساس می‌کنیم مغزمان در حال انفجار است. کلی داده پراکنده واردش شده اند که نمی داند ارتباطشان با هم چیست و به چه کار می آید.

.

جنبه دوم ماجرا شیوه تدریس است. در کنفرانس یونسکو که سال ۱۹۹۲ در سوییس برگزار شد، بر نقش آموزش تاریخ به کودکان تاکید شد: «آموزش تاریخ و میراث فرهنگی نه تنها به هویت فرهنگی مردمان و پشتیبانی از آن منجر می شود، بلکه موجب شناسایی هر چه بیشتر تفاوت ها و مشابهت های بین فرهنگی شده و می تواند سبب شود انسان ها به درک درستی از همکاری برای رسیدن به سعادت همگان یا تمدن جهانی دست یابند».

اگر هدفمان از آموزش تاریخ این است که اطلاعاتی پراکنده جذب شوند و بعد به سرعت تبخیر شوند که همین روند را باید ادامه دهیم. ولی اگر هدفمان این باشد که دانش آموزان بتوانند با تفکری نقاد به یافته های تاریخی نگاه کنند، توانایی درک فضای حاکم بر دوره های تاریخی را داشته باشند و به مطالعه منابع تاریخی علاقه مند شوند باید یک تغییر اساسی در شیوه آموزش تاریخ ایجاد کنیم. یکی از این راه های کارآمد استفاده از داستان ها و فیلم هاست.

.

 زمانی اهمیت داستان در یادگیری تاریخ را بهتر متوجه شدم که شروع کردم به خواندن رمان «سه حوا»، این کتاب را الیف شافاک نوشته است و داستان در ترکیه اتفاق می افتد. در فصل هایی از کتاب، شخص اول داستان برمی‌گردد به گذشته‌اش و بسیار هنرمندانه اتفاقاتی را نقل می‌کند که با خواندنشان انگار سفر کردم به ترکیه سال ۱۹۸۰٫

هیچ‌وقت درباره تاریخ معاصر ترکیه نخوانده بودم و علاقه‌ای هم به این موضوع نداشتم. اما این داستان من را برد به آن زمان، متوجه شدم که در آن دوره آتاتورک رهبر ترکیه بوده و او چه فضای خفقان آوری را در ترکیه ایجاد کرده بود، علاوه بر آن با جزئیات متوجه خیلی از مسائل ترکیه در آن دوره شدم مثل جایگاه زن، وضعیت زندان‌ها، بافت شهری، اوضاع اقتصادی، نفوذ خرافات در مردم و غیره.

.

داستان قدرت شگفت انگیزی دارد چون علاوه بر درگیرکردن مغز و منطق، هوش هیجانی ما را درگیر می‌کند. هم ذهنمان درگیر می‌شود و هم قلبمان و این چیزی است که باعث می‌شود مطالب را هیچ‌وقت فراموش نکنیم و با علاقه و کنجکاوی آن را دنبال کنیم.

محال بود من تا آخر عمرم کتابی قطور درباره تاریخ معاصر ترکیه را دستم بگیرم و شروع کنم به خواندن، با سفر کردن به ترکیه هم چنین اطلاعاتی را احتمالاً نمی‌گرفتم ولی حالا به‌واسطه یک داستان تصویر کلی از آن دوره در ذهنم نقش بسته است. داستانی که موضوعش اصلی اش هم چیز دیگری بود.

همین تجربه سبب شد بیش‌ازپیش ایمان پیدا کنم که برای آموزش تاریخ به کودکان، یکی از بهترین روش‌ها قصه‌گویی است. با این روش می‌توانیم کودکان را به تاریخ علاقه‌مند کنیم و بعد از ایجاد حس کنجکاوی لیستی از کتاب‌های تاریخی خوب مناسب سنشان را به آنها معرفی کنیم.

The post آموزش تاریخ با داستان first appeared on سمیه رزبان.

در مکالمات روزانه، طنزها و متن‌ها زیاد می‌بینیم که کودکان «گودزیلا» خوانده می‌شوند. خصوصاً زمانی که حرف از جسارت، بی‌ادبی، یا استفاده هدفمند از ابزارهای تکنولوژی می‌شود.

من سعی می‌کنم از این‌جور واژه‌ها استفاده نکنم. احساس می‌کنم باعث ایجاد فاصله بین دو نسل می‌شود. این فاصله می‌تواند واقعاً کودکان را گودزیلا کند! آنچه نیاز داریم تعامل بین نسل‌ها است. باید پل بسازیم نه سد. پذیرش تفاوت‌هایی که به اقتضای شرایط و تجارب متفاوت ایجاد شده‌اند.

تجربه زیسته نسل ما با نسل جدید مثلاً دهه هشتادی‌ها و دهه نودی‌ها واقعاً زمین تا آسمان متفاوت است.

.

این نسل، از زمانی که چشم گشودند با اینترنت و ابزارهای دیجیتالی سروکار دارند. بخش عمده‌ای از اسباب‌بازی‌هایشان دیجیتالی است. آنها مثل ما چند اسباب‌بازی محدود و تعداد زیادی دوست ندارند. وقتی ابزار سرگرمی‌شان خراب می‌شود به‌راحتی می‌گویند: «اشکال نداره یکی دیگه اش رو نصب می‌کنم!»

اگر به یک کودک یک یا دوساله یک ابزار دیجیتالی بدهیم اولین کاری که می‌کند این است که با انگشت آن را لمس می‌کند. اگر اتفاقی نیفتد.

بنابراین باتوجه‌به این تفاوت تجربیات، طبیعی است که رفتار و شیوه تفکر این نسل با نسل‌های قبلی متفاوت باشد.

چطور است ویژگی‌های این نسل را دقیق‌تر بررسی کنیم؟

.

.

نسل آلفا

در یک دسته‌بندی شناخته شده در دنیا به افرادی که بین بازه سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۳۰ به دنیا آمده‌اند نسل آلفا گفته می‌شود. نسل قبلی نسل Z است که در بازه ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۰ به دنیا آمده اند. با این حساب کودکانی که زیر یازده سال هستند به نسل آلفا تعلق دارند و نوجوانان و جوانانی زیر ۲۶ سال سن دارند متعلق به نسل Z هستند.

در اینجا بحث ما در مورد نسل آلفا است. این نسل چه ویژگی‌هایی دارند؟

.

ویژگی‌های نسل آلفا

۱) آنها کارآفرین‌ترین نسلی هستند که بشر تابه‌حال دیده است! زیرا از سنین پایین دسترسی بیشتری به اطلاعات، افراد و منابع دارند. شاهد خواهیم بود که این بسیاری از کارآفرینان نسل آلفا قبل از ده‌سالگی کسب‌وکار خود را راه‌اندازی خواهند کرد!

بنابراین آنها زودتر ریسک‌کردن و شکست خوردن را تجربه می‌کنند و احتمال موفقیتشان در جوانانی و میان‌سالی بیشتر خواهد بود. ضمن آنکه فرصت بیشتری برای کسب اعتبار و ایجاد روابط کاری دارند.

۲)هوشمندترین نسل از نظر استفاده از فناوری‌های جدید هستند. نسل آلفا جهان بدون شبکه‌های اجتماعی را ندیده است و نمی‌تواند آن را تصور کند. آنها از سنین پایین از تلفن‌های هوشمند استفاده می‌کنند و دائماً به شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای دیجیتالی دسترسی دارند.

۳) آنها ارتباطات انسانی کمتری را تجربه می‌کنند. نسل آلفا ترجیح می‌دهد از اینترنت خرید کند و نیازهای مختلف خود را سریع و از طریق اینترنت تأمین کند. آنها در برخی از مهارت‌های نرم مثل برقرار کردن ارتباطات فردی ضعیف‌ترند. کمتر با دیگران وارد گفتگو طولانی می‌شوند و چندان حوصله صحبت‌کردن با دیگران را ندارند.

۴) حس تنهایی بیشتری را تجربه می کنند. این نسل گرچه ارتباطات متعددی را از طریق شبکه‌های اجتماعی ایجاد می‌کند و دایره ارتباطی گسترده‌ای را در فضای دیجیتال تشکیل می‌دهد اما در دنیای واقعی احساس تنهایی بیشتری را تجربه می‌کند.

۵) چهارچوب‌ها را می‌شکنند. آنها زیر بار قوانین از پیش تعیین شده نمی‌روند و اجازه نمی‌دهند که چهارچوب‌ها محدودشان کند. در واقع جسارت بالاتری در بهم ریختن قوانین بازی دارند و اطلاعات و ابزارهای دیجیتالی هم به آنها کمک می‌کند که راحت‌تر بتوانند ساختارها را تغییر دهند.

۶) ترجیح می‌دهند به‌صورت فردی یادبگیرند. طبیعی است که این نسل به دنبال یادگیری سریع و مبتنی بر نیازش است. دوست ندارد وقتش را برای مطالبی که موردنیازش نیست تلف کند. در سال‌های اخیر هم شاهد هستیم که شیوه‌های یادگیری شخصی‌سازی‌شده طرف‌دار بیشتری پیدا کردند. قطعاً استقبال از این رویکردها در سال‌های آینده بیشتر نیز خواهد شد.

۷) حریم خصوصی برای آنها معنایی ندارد. آنها از ابتدا در یک‌دنیای بزرگ‌تر رشد کرده‌اند و برایشان کاملاً عادی است که چیزهای مربوط به خودشان را با دیگران به اشتراک بگذارند.

۸) تنوع را دوست دارند. آنها از تنوع استقبال می‌کنند و انتظار دارند در محیط‌های آموزشی و کاری‌شان تنوع پذیرفته شود. در واقع آنها از تجربه‌های متنوع لذت می‌برند و انتظار دارند اطرافیانشان نیز این‌چنین باشند. از زندگی و محیط‌های یکنواخت و کسل‌کننده بیزارند و نمی‌توانند شغل‌هایی را تحمل کنند که یکنواخت و تکراری‌اند.

.

نظرتان در مورد نسل آلفا چیست؟ شما هم مثل من کنجکاوید ببینید این نسل چه تغییراتی در جهان ایجاد می‌کند؟

.

The post به من نگو گودزیلا! (۸ ویژگی نسل آلفا) first appeared on سمیه رزبان.

فروچی دو فرزند دارد در این کتاب هنرمندانه در قالب داستان‌های متعدد از تجربه‌های پدری اش گفته است، و ضمن آنها به مسائل عمیقی اشاره کرده است. کل کتاب ۱۸۰ صفحه است و ۱۵ فصل دارد. کتابی به‌ظاهر کوچک ولی با حرف‌هایی بزرگ. حرف‌هایی که نیاز است در مورد آنها بیشتر تأمل و گفتگو کنیم.

دنبال فرصتی بودم تا بار دیگر کتاب را بخوانم و این فرصت این هفته فراهم شد. مؤسسه مردم نهاد «رجاوندان شهر امید» که هدفش ترویج آگاهی و کتاب‌خوانی است از بنده خواستند تا کتابی را در جمعشان ارائه دهم و من استقبال کردم. کتاب پیشنهادی‌ام کتاب «بچه‌هایمان به ما چه می‌آموزند؟» بود.

خلاصه امشب طی دو ساعت این کتاب را ارائه کردم و بحث و گفتگوی بسیار خوبی در گروه مطرح شد. شرکت‌کنندگان پردغدغه و فعالی که شرکت کرده بودند از تجربیاتشان در باره نکاتی که ارائه کردم گفتند و بسیار خوب بحث را تکمیل کردند و در کنارشان آموختم.

.

.

.

در باب کتاب:

کتاب «بچه‌هایمان به ما چه می‌آموزند» یک‌جورهایی شبیه کتاب راهنمای تورهای مسافرتی است، اما سفر پدر و مادری، به‌مراتب با سفر توریستی فرق دارد. راهی است معنوی، توالی تجربیاتی است که معنای پیچیده زندگی را به ما نشان می‌دهد

گاهی در این سفر دچار خستگی یا افسردگی‌های روزمره می‌شویم و این بچه‌ها هستند که دست ما را می‌گیرند و قدم‌به‌قدم راهنمایی‌مان می‌کنند تا به جایی که باید برسیم.

فروچی، فیلسوف و روان‌شناس ایتالیایی نظریه‌های تربیتی خود را ساده و با زبان طنز بیان کرده است. به همین علت است که این کتاب می‌تواند حتی برای افرادی که فرزندی ندارند جذاب و آموزنده باشد.

.

در این اثر برخلاف دیگر کتب روان‌شناسی برای هر واکنش کودکان یک راهکار و دستورالعمل ارائه نمی‌شود. فروچی با نگارش این کتاب قصد داشته به والدین یادآوری کند که پدر و مادر بودن به معنای آموزش دائمی و اصلاح کودکان نیست بلکه به معنای لذت بردن از تربیت و رشد کودک به همراه یادگیری از اوست.

بخشی از تجارب پدرها و مادرها بی‌نظیر و نادر است اما بخش دیگری از این تجربیات اتفاقات رایجی میان آنهاست مثلاً بسیاری از پدر و مادرها از هوش و استعداد بچه‌شان شگفت‌زده می‌شوند، آنها از بچه‌هایشان انتظاراتی دارند، لحظاتی پر از شک، شگفتی، لذت و یا خستگی را تجربه می‌کنند. فروچی در این کتاب درباره این موضوعات حرف می‌زند.

.

.

۴ جمله گزینه از کتاب:

“در طول زندگی‌مان در مقام پدر و مادر می‌توانیم طوری رفتار کنیم که گویی محکوم به بردگی و گذراندن زندگی سرشار از اضطراب و نگرانی هستیم، همچنین می‌توانیم طوری عمل کنیم که انگار به سفری پر از شناخت و لذت و بصیرت رفته‌ایم. چه چیزی باعث می‌شود راه بهتری را انتخاب کنیم؟ “

.

“نمی‌توانم پدر مادرهایی را که مرتب به بچه‌هایشان می‌گویند: مواظب باش! دست نزن! برگرد! را تحمل کنم. این کار بهترین روش برای پرورش بچه‌هایی ترسو و محتاط است. فریاد دلهره که در طول نسل‌ها منعکس می‌شود.”

.

“کودکان آینه ما هستند. آینه بی‌طرف، رک و افشاگر است. در ضمن کمی هم ترسناک! آنچه را هستیم به ما نشان می‌دهند بدون هیچ توضیح و تفسیری. چیزهایی از ما را به ما می‌گویند که خودمان از آنها بی‌خبریم یا خبر داریم و ترجیح می‌دهیم خودمان را به بی‌خبری بزنیم.”

.

“تضاد بین حرف و عمل ما بسیار به چشم بچه‌ها می‌آید. دنیای بزرگ‌ها گویی کارخانه دروغ‌سازی است.”

The post من و کتاب «بچه‌هایمان به ما چه می‌آموزند؟» first appeared on سمیه رزبان.