از ارزشیابی تعاریف مختلفی ارائه شده است، ورتن وسندوز ارزشیابی را این طور تعریف کرده‌اند: ارزشیابی تعیین ارزش مجموعه‌ای از کارهاست که کسب اطلاعات جهت تعیین قضاوت در مورد ارزش یک برنامه، فراورده، روش یا هدف به‌منظور دستیابی به اهداف را شامل می‌شود [+]؛ بنابراین ارزشیابی به قضاوت درباره نتیجه و محصول نهایی محدود نمی‌شود.

   سنجش دارای دو بخش تراکمی و تکوینی است. ارزشیابی تراکمی پایان دوره آموزشی و با هدف قضاوت در مورد میزان یادگیری یادگیرندگان انجام می‌شود در حالی که ارزشیابی تکوینی در طول دوره آموزشی و با هدف بهبود فرایند یادگیری صورت می‌گیرد. [+] در دیدگاه آموزشی سنتی، ارزشیابی به‌عنوان آخرین حلقه فرایند یادگیری تلقی می‌شود و در پایان دوره برای جداسازی یادگیرندگان با سطوح مختلف به کار می‌رود. در حالیکه ارزشیابی باید یک فرایند نظام‌دار و جاری در همه مراحل آموزش باشد.

   ارزشیابی تکوینی عبارت است از مداخلات سیستماتیک ارزشیابی که در طول دوره آموزش اجرا می‌شوند تا حمایت‌های شناختی و انگیزشی لازم برای یادگیری را در یادگیرندگان ایجاد کنند و هدف آن کمک به ارتقای توانایی‌های ذهنی یادگیرندگان برای آگاهی از نقاط قوت و ضعف خود و نیز پیشبرد موفقیتشان است. [+]

پیرسال (۲۰۱۸) با استفاده از تمثیلی ساده برای فهم بهتر دانشجویانش از سنجش تکوینی استفاده می‌کند، او می‌گوید سنجش تکوینی مانند چشیدن غذا هنگام پخت است.

.

در وب‌سایت دانشگاه شفیل تفاوت ارزشیابی تراکمی و تکوینی بدین شکل ترسیم شده است:

.

   ارزشیابی تکوینی بخش مهمی از فرایند آموزش است که اطلاعات سودمندی را در اختیار یاددهنده و یادگیرنده قرار می‌دهد. در ارزشیابی تکوینی چگونگی انجام کار یا فرایند مورد بررسی قرار می‌گیرد و با توجه به آن یاددهنده می‌تواند تصمیم بگیرد که چطور پیشرفت خود را بهبود دهند و یاددهنده نیز از نقاط ضعف و قوت تدریس خود و یادگیری مخاطبانش مطلع می‌شود؛

لذا در این ارزشیابی هدف طبقه‌بندی‌کردن یادگیرندگان و مقایسه آنها با یکدیگر نیست، بلکه هدف بهبود فرایند یادگیری و هدایت یادگیرندگان به سمت اهداف آموزشی است.

.

مزیت‌ها و استانداردهای ارزشیابی تکوینی

مزیت‌های ارزشیابی تکوینی را می‌توان بدین ترتیب برشمرد:

– ارائه مداوم بازخورد: ارزشیابی تکوینی به معلم اجازه می‌دهد به طور مداوم و در زمان‌های مناسب بازخورد خود را به یادگیرنده ارائه کند، و این امر سبب می‌شود یادگیرنده نقاط ضعف خود را بهبود بخشد. به این ترتیب دانش‌آموز در کلاس انگیزه بیشتری دارد و منفعل نخواهد بود.

– کاهش استرس یادگیرندگان: تکرار ارزشیابی در طول دوره تأثیر معناداری بر کاهش استرس یادگیرندگان دارد. [+]

– تقویت تفکر سطح بالا: از آنجایی که در ارزشیابی تکوینی یادگیرنده گام‌به‌گام پیشرفت خود را ارزیابی می‌کند و با بازخوردهای سازنده روبرو می‌شود، این توانایی را پیدا می‌کند که یادگیری خود را کنترل کند و اهداف سطح بالایی برای خود تعریف کند.

– کاهش حجم کاری یاددهنده: یاددهندگان با اجرای مکرر آزمون در طول دوره، حجم کار خود را کم می‌کنند، زیرا گام‌به‌گام از یادگیرنده بازخورد گرفته و به‌خوبی می‌توانند سطح فهم یادگیرنده را بسنجد و روش‌های مؤثر در یادگیری آنها را درک کند. (پیرسال، ۲۰۱۸)

.

ویژگی های ارزشیابی تکوینی

   گیکندی و همکاران (۲۰۱۱) معتقدند ارزشیابی تکوینی باید شامل ویژگی‌های زیر باشند:

۱) فعالیت ارزشیابی اصیل باشد، یعنی دانش‌آموز را درگیر فعالیتی کند که به توانایی تصمیم‌گیری و بهبود توانایی حل مسئله‌اش در دنیای واقعی کمک کند.

۲) بازخوردی مؤثر داشته باشد. بازخورد مؤثر بازخوردی است که به‌موقع، مفید، مداوم و قابل‌فهم برای دانش‌آموز باشد.

۳) چشم‌انداز چندبعدی داشته باشد و فرصت‌های متنوعی را برای دانش‌آموزان فراهم کند.

۴) دانش‌آموز توسط معلم حمایت شود. در واقع معلم باید نقش یک راهنما را داشته باشد.

۵) اهداف یادگیری واضح و صریح بیان شود و معنای مشترکی از معیار سنجش در ذهن معلم و دانش‌آموز شکل بگیرد.

.

ارزشیابی تکوینی در آموزش مجازی

   در آموزش مجازی در مقایسه با یادگیری چهره‌به‌چهره به دلیل شکاف مکانی و ماهیت ناهم‌زمان ارتباط میان معلم و یادگیرندگان از ویژگی‌های متفاوتی برخوردار است. پس این ویژگی‌ها طراحان آموزشی را ملزم می‌کند تا با بازاندیشی درباره فلسفه آموزش مجازی، جهت دستیابی به راهبردهای سنجش تکوینی اثربخشی که بتواند از یادگیری معنادار و ارزیابی آن پشتیبانی کند، بپردازند. تلفیق مؤثر سنجش تکوینی در یادگیری الکترونیکی از پتانسیل بالایی برای ارائه یک ساختار مناسب برای تعامل‌های معنادار و پایدار بین معلم و یادگیرندگان و تسریع در ایجاد اجتماعات یادگیری اثربخش به‌منظور تسهیل یادگیری معنادار و ارزیابی آن برخوردار است. [+]

   از آنجایی که پیاده‌سازی ارزشیابی تکوینی از طریق ابزارهای تحت وب، آسان‌تر است شرایطی را فراهم می‌آورد که یاددهندگان اجرای آن را در طول دوره بیشتر کنند؛ بنابراین این اجرای مکرر می‌تواند شناخت بیشتری را هم برای یادگیرنده هم برای یاددهنده ایجاد کند تا بتوانند فرایند یادگیری را به‌تدریج بهبود بخشند و چشم‌انداز واقع‌بینانه‌تری را متصور شوند.

 از طرف دیگر ازآنجایی‌که ارائه بازخورد در بسترهای تحت وب، فوری و شخصی‌سازی‌شده است، تأثیر بیشتری در بهبود عملکرد تحصیلی یادگیرندگان خواهد داشت.

.

  ارزیابی در یادگیری الکترونیکی را از نظر روش می‌توان در سه دسته کلی طبقه‌بندی کرد:

۱) ارزیابی معلم از یادگیرنده:

در این نوع ارزیابی که رایج‌ترین نوع ارزیابی در آموزش مجازی است، هدف سنجش میزان دستیابی دانش‌آموزان به اهداف آموزشی است. ارزیابی معلم از یادگیرنده می‌تواند هم به‌صورت هم‌زمان هم به‌صورت غیر هم‌زمان اجرا شود.

در اجرای هم‌زمان این نوع ارزیابی یادگیرنده و یاددهندگان در زمانی مشخص آنلاین شده و یادگیرندگان در محدوده زمانی تعیین شده‌ای مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. این نوع ارزیابی نیازمند فراهم بودن زیرساخت‌های فنی است و بیشتر برای کلاس‌های با جمعیت نسبتاً کم کاربرد دارد. در این شیوه تبحر معلم در طرح سؤالات و مدیریت جلسه نیز نقش تعیین‌کننده دارد.

۲) ارزیابی یادگیرنده از یادگیرنده:

در این نوع ارزیابی یادگیرندگان به‌صورت فردی یا گروهی یکدیگر را ارزیابی می‌کنند. این ارزیابی می‌تواند شامل بررسی پروژه‌های یکدیگر و ارائه بازخورد به همسالان باشد.

۳) ارزیابی سامانه از یادگیرنده و معلم

امروزه سامانه‌های متعددی در زمینه ارزیابی مجازی طراحی شده است. امکانات این سامانه‌ها معمولاً عبارت‌اند از: طراحی انواع سؤالات، بانک سؤالات، تصحیح آزمون و ارائه گزارش آزمون.

ابزارهای ارزشیابی تکوینی تحت وب می‌توانند هر سه نوع ارزیابی را پوشش دهند. امروزه سیستم‌های آموزشی با استفاده از این ابزارهای پویا و منعطفی که در اختیار دارند، می‌توانند ارزشیابی تکوینی را در هر سه نوع آن با دقت و سرعت بیشتری پیاده‌سازی کنند.

.

.

احتمالا این مقاله نیز برای شما مفید باشد:

معرفی ۶ ابزار ارزشیابی آنلاین فارسی

.