دنیای آموزش - سمیه رزبان https://srazban.ir یادداشت های من Fri, 15 Aug 2025 08:17:40 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.7.19 https://srazban.ir/wp-content/uploads/2025/01/cropped-لوگو-1-32x32.jpg دنیای آموزش - سمیه رزبان https://srazban.ir 32 32 طراحی انسان‌محور: نگاهی به پداگوژی مراقبت https://srazban.ir/2025/08/%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%86%e2%80%8c%d9%85%d8%ad%d9%88%d8%b1-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d9%be%d8%af%d8%a7%da%af%d9%88%da%98%db%8c-%d9%85%d8%b1/ https://srazban.ir/2025/08/%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%86%e2%80%8c%d9%85%d8%ad%d9%88%d8%b1-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d9%be%d8%af%d8%a7%da%af%d9%88%da%98%db%8c-%d9%85%d8%b1/#respond Fri, 15 Aug 2025 07:52:10 +0000 https://srazban.ir/?p=3506 طراحی آموزشی در دهه‌های نخست پیدایش خود عمدتاً به‌عنوان یک فعالیت فنی و ساختاریافته تلقی می‌شد؛ الگویی که ریشه در نظام‌های نظامی، صنعتی و آموزش انبوه داشت و تمرکز آن…

The post طراحی انسان‌محور: نگاهی به پداگوژی مراقبت first appeared on سمیه رزبان.

]]> طراحی آموزشی در دهه‌های نخست پیدایش خود عمدتاً به‌عنوان یک فعالیت فنی و ساختاریافته تلقی می‌شد؛ الگویی که ریشه در نظام‌های نظامی، صنعتی و آموزش انبوه داشت و تمرکز آن بر کارایی، انتقال اطلاعات و کنترل‌پذیری بود. اما با گذشت زمان و گسترش رویکردهای انسان‌گرایانه و انتقادی در آموزش، مفاهیم تازه‌ای وارد حوزه‌ی طراحی آموزشی شدند. طراحی آموزشی انسان‌محور یکی از این جریان‌هاست که به‌جای تمرکز صرف بر محتوا یا ابزار، بر تجربه‌ی یادگیرنده، زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی، نیازهای هیجانی و کرامت انسانی تأکید دارد. در این رویکرد، طراحی آموزشی نوعی کنش اخلاقی و اجتماعی در نظر گرفته می‌شود؛ نه صرفاً مجموعه‌ای از مراحل یا الگوها. از دل همین جریان، مفاهیمی مانند پداگوژی مراقبت، ارزشیابی انسانی، و طراحی مشارکتی پدید آمده‌اند که در کارهای پژوهشگرانی مانند ماها بالی (Maha Bali) به شکلی عمیق و عملی نمود یافته‌اند.

 

ماها بالی کیست؟

ماها بالی  استاد طراحی آموزشی در دانشگاه قاهره است؛ پژوهشگری که به‌واسطه‌ی زیست خود در منطقه‌ای با چالش‌های واقعی آموزش، رویکردی انسانی، مشارکتی و عدالت‌محور به آموزش دارد. نگاه او از دل تجربه‌ی زیسته‌ی دانشجویان و معلمان در جوامع متنوع و نابرابر شکل گرفته است. او از چهره‌های فعال در مجامع بین‌المللی طراحی آموزشی است و نوشته‌ها، سخنرانی‌ها و دوره‌هایش، الهام‌بخش طراحان آموزشی، و فعالان حوزه آموزش شده است.

ماها بالی معتقد است آموزش یک کنش اخلاقی‌ست. طراحی آموزشی هرگز خنثی نیست، بلکه حامل ارزش‌ها و تصمیم‌هایی است که می‌تواند فضا را برای رشد و یادگیری عادلانه فراهم کند یا برعکس، فشار و نابرابری را بازتولید کند. در نگاه کلان، او نظام‌های آموزشی امروز را متأثر از منطق صنعتی، کنترل‌محور و بی‌تفاوت به تجربه‌ی انسانی می‌داند؛ نظام‌هایی که بیش از آن‌که به پرورش انسان بپردازند، درگیر رتبه‌بندی، رقابت، و استانداردسازی‌اند. از نظر او، دگرگونی آموزش تنها از طریق سیاست‌گذاری از بالا ممکن نیست، بلکه نیازمند تغییر در سطوح خردتر یعنی رابطه‌ی معلم و یادگیرنده، روش‌های تدریس و طراحی فعالیت‌هاست—در جایی که آموزش، دوباره انسانی شود.

 

پداگوژی مراقبت یعنی چه؟ چطور می‌توان آن را اجرا کرد؟

یکی از مفاهیم کلیدی در اندیشه‌ی ماها بالی «پداگوژی مراقبت» (Pedagogy of Care) است. منظور او از مراقبت، فقط مهربانی سطحی یا دل‌سوزی نیست. مراقبت در آموزش یعنی این‌که معلم یا طراح آموزشی: به زندگی بیرون از کلاسِ دانش‌آموز فکر کند. بداند که ممکن است یادگیرنده، تحت فشار روانی، خانوادگی یا اقتصادی باشد. رابطه‌ی آموزشی را صرفاً به «انتقال محتوا» تقلیل ندهد، بلکه آن را بستری برای دیدن، شنیدن، و همراهی کردن بداند.

 چند مثال ملموس از پداگوژی مراقبت:

    • معلمی که پیش از آزمون از بچه‌ها می‌پرسد: «این روزها حال‌تون چطوره؟ چیزی هست که بخواین بدونم قبل از آزمون؟» و بر اساس پاسخ‌ها، آزمون را کمی تغییر می‌دهد یا امکان انتخاب میان دو گزینه را فراهم می‌کند.

    • معلمی که به دانش‌آموز می‌گوید: «اگر دیر تحویل دادی، بیا حرف بزنیم. شاید دلیل خوبی داشته باشی» به جای اینکه فوری نمره‌ را کم کند.

    • طراحی فعالیت‌هایی که به بچه‌ها حق انتخاب می‌دهد: مثلاً اینکه پروژه‌ی پایانی را با مقاله بنویسند یا با فیلم کوتاه، یا طراحی پوستر.

    • اختصاص زمان مشخص در هفته برای بازخورد انسانی، مثلاً نوشتن یادداشت کوتاهی به هر دانش‌آموز درباره‌ی چیزی که در او دیده‌ایم، نه صرفاً درباره‌ی عملکرد درسی‌اش.

ماها بالی تأکید می‌کند که مراقبت در آموزش، یک «وظیفه اخلاقی» است، نه یک ویژگی تزئینی. مراقبت به معنای شناخت دانش‌آموزان، احترام به تفاوت‌ها، و ایجاد فضایی امن و حمایتی برای یادگیری است. چنین فضایی، نه‌تنها یادگیری را عمیق‌تر می‌کند، بلکه پیوندی انسانی و پایدار میان یاددهنده و یادگیرنده می‌سازد.

ارزشیابی انسانی در برابر ارزشیابی سخت‌گیرانه

در نگاه بالی، شیوه‌ی ارزشیابی ما یکی از مهم‌ترین بازتاب‌های فلسفه‌ی آموزشی‌ ماست. اگر ارزشیابی فقط برای رتبه‌بندی، فشار و قضاوت طراحی شود، نه‌تنها بی‌اثر است بلکه می‌تواند آسیب‌زننده باشد. او و همفکرانش به جای آن، از ارزشیابی‌هایی حمایت می‌کنند که یادگیرنده را درگیر، فعال، و مسئول رشد خود می‌کند.

نمونه هایی از ارزشیابی انسانی:

    • دادن فرصت بازنگری به دانش‌آموز: پس از بازخورد، اجازه بدهیم کارش را اصلاح کند و بهتر ارائه دهد.

    • طراحی rubrics ساده و شفاف، که یادگیرنده بداند با چه معیاری ارزیابی می‌شود.

    • استفاده از خودارزیابی: از دانش‌آموز خواسته شود خودش عملکردش را تحلیل کند و با معلم درباره‌ی آن گفت‌وگو کند.

    • به جای آزمون نهایی استرس‌زا، از پروژه‌های پایانی یا ترکیبی از فعالیت‌ها استفاده شود.

در مقابل، ارزشیابی سخت‌گیرانه همان است که در بسیاری از نظام‌های آموزشی رواج دارد: نمره‌محوری، تنبیه در صورت تأخیر، آزمون‌های استرس‌زا و ارزیابی بدون بازخورد. از نظر بالی، چنین ارزشیابی‌هایی نه‌تنها غیرانسانی‌اند، بلکه یادگیری را سطحی، موقتی و پُراضطراب می‌کنند.

ماها بالی یادآوری می‌کند که آموزش، اگر خالی از مراقبت، همدلی، و انعطاف باشد، فقط ظاهر آموزش را دارد. اگرچه او در زمینه‌ی آموزش عالی کار می‌کند، اما ایده‌هایش—از جمله پداگوژی مراقبت و ارزشیابی انسانی—به‌سادگی برای همه‌ی مقاطع تحصیلی و حتی برای آموزش غیررسمی قابل استفاده‌اند. برای ما، در نظام‌های آموزشی پرچالش، ایده های او یادآوری‌ست که همیشه راهی برای انسانی‌تر و عادلانه‌تر ساختن یادگیری وجود دارد؛ حتی اگر ابزارها محدود باشند، انتخاب ما در چگونگی طراحی، همچنان موثر و معنادار است.

The post طراحی انسان‌محور: نگاهی به پداگوژی مراقبت first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2025/08/%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%86%e2%80%8c%d9%85%d8%ad%d9%88%d8%b1-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d9%be%d8%af%d8%a7%da%af%d9%88%da%98%db%8c-%d9%85%d8%b1/feed/ 0 آموزش به مثابه کنش اجتماعی؛ تجربه‌ی اسپیواک در روستاهای هند https://srazban.ir/2025/08/%d8%a7%d8%b3%d9%be%db%8c%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%9b-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%da%a9%d9%86%d8%b4-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c/ https://srazban.ir/2025/08/%d8%a7%d8%b3%d9%be%db%8c%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%9b-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%da%a9%d9%86%d8%b4-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c/#comments Wed, 13 Aug 2025 20:25:18 +0000 https://srazban.ir/?p=3489 گاهی برخی از چهره‌های دانشگاهی، نگاه تازه‌ای به آموزش می‌اندازند که الهام‌بخش عمل‌ در میدان واقعی می‌شود. گیاتری چاکراورتی اسپیواک، استاد ادبیات و نظریه‌پرداز آموزشی، یکی از همین افراد است.…

The post آموزش به مثابه کنش اجتماعی؛ تجربه‌ی اسپیواک در روستاهای هند first appeared on سمیه رزبان.

]]> گاهی برخی از چهره‌های دانشگاهی، نگاه تازه‌ای به آموزش می‌اندازند که الهام‌بخش عمل‌ در میدان واقعی می‌شود. گیاتری چاکراورتی اسپیواک، استاد ادبیات و نظریه‌پرداز آموزشی، یکی از همین افراد است. او با وجود جایگاه دانشگاهی‌اش در یکی از معتبرترین دانشگاه‌های جهان، سال‌هاست که بخش زیادی از انرژی خود را به آموزش عمومی در مناطق روستایی هند اختصاص داده است. نگاه او به آموزش، صرفاً به‌عنوان یک فعالیت حرفه‌ای یا نهادی نیست، بلکه نوعی مشارکت در تغییرات عمیق اجتماعی تلقی می‌شود؛ تغییری که از آگاهی، زبان، و توانمندسازی افراد در جامعه محلی آغاز می‌شود.

اسپیواک برخلاف بسیاری از نظریه‌پردازان، به‌جای آنکه تنها در فضای دانشگاهی به نقد نظام آموزشی بپردازد، تصمیم گرفت وارد میدان شود. او از دهه ۱۹۸۰ پروژه‌ای آموزشی را در ایالت بنگال غربی هند، زادگاه خود، راه‌اندازی کرد و تا امروز با جدیت آن را ادامه داده است. برای او، آموزش ابتدایی یک مسئولیت انسانی و اخلاقی است؛ به‌ویژه برای کودکانی که به دلایل ساختاری، جغرافیایی یا فرهنگی از نظام آموزشی محروم مانده‌اند. این پروژه، برای معلمان و طراحان آموزشی در سراسر جهان، نمونه‌ای است از اینکه چطور می‌توان اندیشه‌ورزی و عمل‌گرایی را به هم پیوند زد.

 

مدرسه‌ای که از دل روستا برمی‌خیزد

آنچه پروژه آموزشی اسپیواک را متمایز می‌کند، نه وسعت آن است و نه پشتیبانی مالی است، بلکه شیوه‌ای است که آموزش در آن تعریف و اجرا می‌شود. این پروژه بر چند اصل مهم تکیه می‌کند: نخست، آموزش باید به زبان مادری کودکان صورت بگیرد، نه به زبان رسمی دولت یا زبان‌های بین‌المللی. چرا که زبان، تنها وسیله یادگیری نیست؛ بلکه بخشی از هویت و تجربه زیسته هر کودک است. دوم، معلمان باید از دل همان جامعه‌ای که در آن آموزش می‌دهند، برخاسته باشند. این اصل، فاصله فرهنگی و اجتماعی میان معلم و شاگرد را کاهش می‌دهد و پیوندی عمیق‌تر میان آموزش و زندگی واقعی برقرار می‌کند.

در طراحی برنامه‌های درسی، تلاش شده است تا صرفاً انتقال اطلاعات هدف نباشد، بلکه آموزش به عنوان فرصتی برای اندیشیدن، پرسیدن، و معنا دادن به جهان پیرامون تلقی شود. اسپیواک با الهام از سنت‌های آموزش رهایی‌بخش، سعی کرده فضایی فراهم کند که دانش‌آموزان نه‌تنها خواندن و نوشتن بیاموزند، بلکه درباره خود و جهانشان فکر کنند، تجربه‌شان را به زبان بیاورند و در مسیر توانمندسازی قدم بردارند. در این رویکرد، آموزش یک فرآیند خشک و رسمی نیست، بلکه حرکتی انسانی و پیوسته است؛ حرکتی که از زندگی روزمره آغاز می‌شود و به درک بهتر خود و دیگران ختم می‌شود.

 

آموزش به عنوان کنش روزمره

پروژه اسپیواک در روستاهای هند، الگویی کوچک اما الهام‌بخش برای همه کسانی است که به تغییر در آموزش باور دارند. او برخلاف طرح‌های گسترده و رسمی، ترجیح داده تا با امکانات محدود، مستقل از سرمایه‌گذاری‌های بیرونی (غربی) و با اتکا بر نیروی محلی کار کند. بودجه این پروژه نه از نهادهای بزرگ دولتی یا بین‌المللی، بلکه عمدتاً از درآمد شخصی خود اسپیواک تأمین شده است. او با این کار نشان داده که برای آغاز یک تحول آموزشی، همیشه نیازی به منابع گسترده نیست، بلکه نگاه دقیق، تعهد انسانی، و پیوند نزدیک با جامعه کافی است.

نکته مهم در این پروژه آن است که آموزش به عنوان یک فعالیت «درون مدرسه‌ای» دیده نمی‌شود، بلکه بخشی از زیست روزمره و روابط اجتماعی جامعه است. کودکان یاد می‌گیرند که فکر کنند، ایده بدهند، از تجربه‌هایشان بگویند، و به تدریج در ساختن آینده خود سهیم شوند. از سوی دیگر، زنان جوان روستایی نیز در فرآیند آموزش نقش می‌گیرند و به عنوان معلم تربیت می‌شوند؛ مسیری که به رشد اعتمادبه‌نفس و جایگاه اجتماعی آن‌ها کمک می‌کند.

این تجربه نشان می‌دهد که آموزش، اگر به درستی طراحی و اجرا شود، می‌تواند نه فقط مهارت بیاموزد، بلکه امید بسازد. برای ما که در حوزه آموزش کار می‌کنیم، پروژه اسپیواک یادآور این نکته است که آموزش همیشه یک مأموریت اداری و نهادی نیست، بلکه می‌تواند نوعی کنش اجتماعی، فرهنگی و حتی اخلاقی باشد. چه در یک مدرسه بزرگ شهری، چه در کلاس چندپایه‌ی روستایی، معلمی که به زندگی شاگردانش گوش می‌دهد، زبان آن‌ها را می‌فهمد، و به تجربه‌شان احترام می‌گذارد، در حال ساختن جهانی انسانی‌تر است.

 

«آیا فرودست می‌تواند سخن بگوید؟» نگاهی به امکان بازنمایی تجربه زیسته

من با اسپیواک از طریق مقاله معروف او با عنوان «آیا فرودست می‌تواند سخن بگوید؟» آشنا شدم. این مقاله که یکی از یکی از مهم‌ترین متون نظری گیاتری اسپیواک است، به فارسی ترجمه شده و در کتاب «شرقی غمگین» چاپ شده است. دوست دارم در ادامه به پرسش بنیادینی که او در این مقاله طرح می‌کند هم اشاره ای داشته باشم.

اسپیواک در این مقاله با رویکردی انتقادی نشان می‌دهد که حتی هنگامی که نهادهای دانشگاهی، توسعه‌گرا یا انسان‌دوستانه تلاش می‌کنند «برای» فرودستان سخن بگویند یا از آن‌ها حمایت کنند، اغلب به‌صورت ناخواسته صدای خود را جایگزین صدای آن‌ها می‌کنند.

فرودست، از نظر اسپیواک، صرفاً کسی نیست که از نظر اقتصادی یا اجتماعی در موقعیت پایین‌تری قرار دارد، بلکه فرد یا گروهی است که در شبکه‌های تولید دانش، روایت، و مشروعیت حذف شده است؛ نه تنها حق سخن گفتن ندارد، بلکه اگر سخن بگوید، ساختارهای قدرت، آن را نمی‌شنوند یا به رسمیت نمی‌شناسند. از این منظر، سخن گفتنِ فرودست، تنها با دهان باز کردن یا نوشتن معنا نمی‌یابد، بلکه به رسمیت شناختن آن سخن در سطح اجتماعی و معرفتی شرط اصلی «سخن‌گفتن» است.

اسپیواک با تحلیل نمونه‌هایی تاریخی -از جمله آیین ساتی در هند استعماری- نشان می‌دهد که چگونه هم استعمارگران و هم نخبگان بومی، هر یک با زبانی متفاوت، اما به‌طور هم‌زمان، صدای زنان فرودست را در روایت‌های خود خاموش کرده‌اند. هر دو گروه، به‌جای آنکه زن فرودست را وارد گفت‌وگو کنند، به‌نوعی «به‌جایش» سخن گفتند و مداخله کردند.

این دیدگاه برای فعالان آموزشی به ویژه افراد حساس نسبت به عدالت آموزشی و کار با دانش‌آموزان در حاشیه، نکته‌ای حیاتی در بر دارد: معلم، پژوهشگر یا برنامه‌ریز آموزشی، حتی با نیت مثبت، ممکن است در بازتولید سکوت و نادیده‌انگاری نقش داشته باشد، اگر فرصت گفت‌وگو و شنیده شدن واقعی را فراهم نکند. شنیدن صدای جامعه محلی، به‌ویژه آنان که از حاشیه‌های اجتماعی، زبانی یا فرهنگی می‌آیند، تنها در صورتی ممکن است که فضای یادگیری نه‌تنها پذیرای حضور آنان باشد، بلکه به شکل‌گیری و به رسمیت شناختن روایت‌هایشان کمک کند.

اسپیواک تأکید می‌کند که هر تلاشی برای «سخن گفتن به جای دیگری» باید با فروتنی معرفتی، خودانتقادی مستمر و حساسیت به جایگاه قدرت همراه شود. این مقاله فراخوانی است به بازنگری در جایگاه خود به عنوان «سخنگوی جامعه محلی» یا «طراح آموزشی آگاه»، و دعوتی به شنیدن، نه از سر ترحم، بلکه به قصد ایجاد فضاهای برابر برای مشارکت در فرایندهای اجتماعی و آموزشی.

The post آموزش به مثابه کنش اجتماعی؛ تجربه‌ی اسپیواک در روستاهای هند first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2025/08/%d8%a7%d8%b3%d9%be%db%8c%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%9b-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%da%a9%d9%86%d8%b4-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c/feed/ 1 دانش و مهارت‌های ضروری برای تکنولوژیست آموزشی https://srazban.ir/2024/08/%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4-%d9%88-%d9%85%d9%87%d8%a7%d8%b1%d8%aa%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%da%a9%d9%86%d9%88%d9%84%d9%88%da%98%db%8c%d8%b3/ https://srazban.ir/2024/08/%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4-%d9%88-%d9%85%d9%87%d8%a7%d8%b1%d8%aa%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%da%a9%d9%86%d9%88%d9%84%d9%88%da%98%db%8c%d8%b3/#comments Wed, 07 Aug 2024 11:30:28 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3416 یک سوال مهم و کلیدی که دانشجویان و علاقه‌مندان به ادامه تحصیل در رشته تکنولوژی آموزشی دارند این است که برای ورود به این رشته و موفقیت در آن به…

The post دانش و مهارت‌های ضروری برای تکنولوژیست آموزشی first appeared on سمیه رزبان.

]]> یک سوال مهم و کلیدی که دانشجویان و علاقه‌مندان به ادامه تحصیل در رشته تکنولوژی آموزشی دارند این است که برای ورود به این رشته و موفقیت در آن به چه دانش و مهارت هایی نیاز داریم؟ گاهی همین سوال به صورت‌های جزئی‌تری طرح می‌شود مثلا: آیا حتما باید با نرم افزارهای کامپیوتری آشنا باشیم؟ سراغ مطالعه چه موضوعاتی برویم که موثرتر باشد؟ چگونه می‌توانم یک استارت‌آپ آموزشی را مدیریت کنم و به درآمد برسانم؟

پاسخ به این سوالات از چند جنبه مهم است:

  • متوجه شوم که برای این شغل مناسب هستم یا خیر.
  • مسیر تحصیلی و شغلی‌ام را با نگاهی واقع‌بینانه برنامه ریزی کنم.
  • بتوانم برنامه‌ای برای توسعه حرفه‌ای‌ام تنظیم کنم تا به تدریج به سطوح بالاتری برسم و فرصت‌های جدیدی را در این مسیر خلق کنم.

در این مقاله در یک دسته‌بندی (که صرفا جهت روشن‌تر شدن موارد انجام دادم)، دانش و مهارت‌های مورد نیاز برای یک تکنولوژیست آموزشی را مرور می‌کنیم:

۱-مهارت‌های نرم افزاری و فنی:

    برای اینکه به عنوان یک تکنولوژیست آموزشی بتوانید نقش خود را به خوبی ایفا کنید باید مهارت‌های نرم‌افزاری و فنی نسبتا خوبی داشته باشید. اگر با نرم‌افزارها و ابزارهای دیجیتال راحت نیستید، در این رشته نمی‌توانید موثر باشید. زیرا حتی اگر در پروژه یا موقعیتی نیاز نباشد که خودتان به طور مستقیم طراحی یا تولید انجام دهید، باید به اندازه‌ای با این ابزارها آشنا باشید که بتوانید استفاده بهینه از آن‌ها در فرایندهای آموزشی را تشخیص دهید، در این مورد با اعضای تیم همکاری کنید و تولیدات موجود را تحلیل و نقد کنید.

این مهارت‌ها شامل آشنایی با نرم‌افزارها و ابزارهای آموزشی مختلف است. به عنوان مثال، توانایی کار با سیستم‌های مدیریت یادگیری (LMS) مانند Moodle یا Blackboard، مهارت در طراحی و توسعه وبسایت‌های آموزشی، و استفاده از نرم‌افزارهای ویرایش ویدئو مانند Adobe Premiere یا Camtasia بسیار مهم هستند. همچنین، باید با ابزارهای چندرسانه‌ای مانند نرم‌افزار استوری‌لاین (Storyline) و H5P آشنایی داشته باشید تا بتوانید محتوای آموزشی جذاب و تعاملی را پیش ببرید.

  نکته مهم آن است که شما قرار نیست در نقش مهندس کامپیوتر، برنامه نویس یا متخصص سخت‌افزار ظاهر شوید، بلکه باید نرم افزارها و امکانات دیجیتالی را با هدف استفاده بهینه از آن‌ها برای حل مساله‌های آموزشی بشناسید و بتوانید برنامه‌ها و دوره‌های آموزشی را توسعه دهید.

 ۲- دانش آموزشی و پداگوژی:

در کنار مهارت‌های فنی، داشتن دانش عمیق در زمینه‌های آموزشی و نظریه‌های یادگیری نیز ضروری است. نیاز است با مدل‌های طراحی آموزشی آشنایی داشته باشید و چند مدل را عمیق‌تر تمرین کرده باشید. این مدل‌ها مثل مدل طراحی آموزشی دیک و کری، مریل یا UbD چارچوب‌های علمی و مشخصی را برای طراحی، توسعه و ارزیابی برنامه‌های آموزشی ارائه می‌دهند که به شما کمک می‌کنند تا فرآیندهای آموزشی را به شکل کارآمد طراحی و مدیریت کنید.

تسلط بر مبانی فلسفه تعلیم و تربیت به شما این امکان را می‌دهد که رویکردهای تربیتی مختلف را بشناسید و با اهداف و ارزش‌های گوناگون آموزشی آشنا شوید.همچنین آشنایی با نظریه‌های یادگیری مانند ساخت‌گرایی، رفتارگرایی، و شناخت‌گرایی بسیار مهم است. این نظریه‌ها به شما کمک می‌کنند تا روش‌های آموزشی مناسب و هم‌راستا با اهداف را برای یادگیرندگان انتخاب کنید یا فرآیندهای یادگیری موجود را اصلاح کنید.

همچنین تسلط بر روش‌های مختلف ارزیابی و سنجش یادگیری به شما کمک می‌کند تا اثربخشی برنامه‌های آموزشی را به درستی ارزیابی کنید و بر اساس داده‌های دریافتی و تحلیل آنها، استراتژی‌های معتبری را انتخاب کنید.

۳-مهارت‌های مدیریت پروژه:

توانایی مدیریت زمان، بودجه و منابع برای اجرای پروژه‌های آموزشی به‌موقع و با کیفیت مطلوب از ویژگی‌های مهم است. برای مثال، ممکن است شما مسئول تکنولوژی آموزشی یک سازمان باشید یا بخواهید یک استارت‌آپ آموزشی را مدیریت کنید. در این مسیر باید بتوانید پروژه‌ها را برنامه‌ریزی، اجرا و ارزیابی کنید تا اطمینان حاصل کنید که اهداف آموزشی محقق می‌شوند. مدیریت موثر پروژه به شما کمک می‌کند تا منابع را بهینه استفاده کنید و با در نظر گرفتن محدودیت‌ها و چالش‌های موجود، به نتایج مطلوب دست یابید.

۴-تفکر تحلیلی و حل مسئله:

برای موفقیت به عنوان تکنولوژیست آموزشی، باید توانایی تحلیل بالایی داشته باشید. مثلا نیاز است در یک موقعیت نیازهای آموزشی را به درستی تحلیل کنید تا برنامه آموزشی پیشنهادی‌تان اهداف مدنظر را پوشش دهد، ممکن است حتی تشخیص دهید که در یک موقعیت مداخله آموزشی نیاز نیست و چالش بوجود آمده به عوامل دیگری برمی گردد. یا در موقعیتی دیگر نیاز است بتوانید فرصت‌ها و محدودیت های ابزارهای دیجیتال مختلف را تحلیل و مقایسه کنید تا بهترین انتخاب موجود را داشته باشید.

در پروژه‌های آموزشی داشتن مهارت حل مسائل پیچیده در طراحی و پیاده‌سازی نیز بسیار مهم است. در یک برنامه آموزشی متغیرها و ظرافت‌های متعددی وجود دارد که در نظر گرفتن همه‌ی آن‌ها در فرایند حل مسئله نیاز به مهارت‌ سطح بالایی دارد. مهارت حل مسئله خود را می‌توانیم از طریق مطالعه، مشاهده،  تمرین و تجربه تقویت کنیم.

۵-مهارت‌های ارتباطی و کارگروهی:

در پروژه‌های آموزشی معمولاً نیاز به همکاری با افراد با تخصص‌های متنوع است. بنابراین، شبکه‌سازی با افراد مختلف و کنجکاوی نسبت به یادگیری از آن‌ها بسیار اهمیت دارد. این مهارت‌ها به شما کمک می‌کنند تا بتوانید از تجربیات و دانش دیگران بهره‌برداری کنید و پروژه‌های آموزشی را با کیفیت بالاتری اجرا کنید.

توانایی برقراری ارتباط مؤثر با اساتید، دانشجویان و دیگر اعضای تیم آموزشی برای ایجاد تیم، شناسایی نیازها، انتقال دانش و ارائه پشتیبانی بسیار مهم است. مهارت‌های ارتباطی قوی به شما کمک می‌کند تا ایده‌ها و راهکارهای خود را به صورت واضح و مؤثر انتقال دهید.

۶-خلاقیت و نوآوری:

خلاقیت یکی از ویژگی‌های کلیدی برای یک تکنولوژیست آموزشی است، زیرا دنیای آموزش همیشه در حال تغییر و تحول است. خلاقیت به شما این امکان را می‌دهد که راهکارهای نوآورانه‌ای برای چالش‌های آموزشی پیدا کنید و محتوای آموزشی جذاب و تعاملی طراحی کنید. با توجه به رشد سریع دانش و تکنولوژی اهمیت خلاقیت بیش از پیش شده است.

به عنوان مثال، یک تکنولوژیست خلاق می تواند برای ایجاد محیط‌های یادگیری شخصی‌سازی شده از ابزارهای هوش مصنوعی موجود استفاده کند تا هر یادگیرنده مسیر منحصربفردی را در آموزش طی کند. یا ممکن است برای حل یک مساله آموزشی استفاده از بازی‌های تعاملی گروهی که هدفمند و درگیرکننده‌اند را پیشنهاد دهد.

 

اگر فکر می‌کنید موارد دیگری را می توانیم به این لیست اضافه کنیم در کامنت‌ها پیشنهاد دهید تا این لیست کامل‌تر شود.

 

The post دانش و مهارت‌های ضروری برای تکنولوژیست آموزشی first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2024/08/%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4-%d9%88-%d9%85%d9%87%d8%a7%d8%b1%d8%aa%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%da%a9%d9%86%d9%88%d9%84%d9%88%da%98%db%8c%d8%b3/feed/ 2 تاریخچه طراحی آموزشی به زبان ساده https://srazban.ir/2024/07/%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%da%86%d9%87-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d9%87/ https://srazban.ir/2024/07/%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%da%86%d9%87-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d9%87/#respond Mon, 29 Jul 2024 08:18:17 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3362 دانستن تاریخچه طراحی آموزشی برای درک بهتر توسعه و پیشرفت‌های این حوزه کمک می‌کند. این آگاهی به ما کمک می‌کند تا بفهمیم که چگونه نظریه‌ها و مدل‌های مختلف طراحی آموزشی…

The post تاریخچه طراحی آموزشی به زبان ساده first appeared on سمیه رزبان.

]]> دانستن تاریخچه طراحی آموزشی برای درک بهتر توسعه و پیشرفت‌های این حوزه کمک می‌کند. این آگاهی به ما کمک می‌کند تا بفهمیم که چگونه نظریه‌ها و مدل‌های مختلف طراحی آموزشی در پاسخ به نیازهای زمانی خاص پدید آمده‌اند و چگونه به مرور زمان با پیشرفت تکنولوژی و تغییرات اجتماعی تکامل یافته‌اند.
شناخت تاریخچه این حوزه به طراحان آموزشی امکان می‌دهد تا از اشتباهات گذشته درس بگیرند و بهترین شیوه‌ها را برای ایجاد برنامه‌های آموزشی موثرتر به کار گیرند. همچنین، با درک این تاریخچه، می‌توان بهتر به اهمیت تطابق آموزش با نیازهای امروزی پی برد و روش‌های نوین و مبتنی بر تکنولوژی را به شکل بهتری در طراحی آموزشی به کار گرفت.

 

تاریخچه طراحی آموزشی

تصور کنید که در دنیای باستان زندگی می‌کنید، زمانی که آموزش به شکل غیررسمی و از طریق مشاهده و تقلید انجام می‌شد. افراد از طریق مشاهدهٔ رفتارها و عملکردهای افراد ماهر و باتجربه، مهارت‌ها و دانش مورد نیاز برای زندگی را می‌آموختند. این روش‌ها بسیار موثر بودند، اما ساختاریافته نبودند و به فرد بستگی داشتند.

با گذر زمان و به ویژه در دوران رنسانس، نیاز به آموزش ساختاریافته‌تر احساس شد. مدارس و دانشگاه‌ها تاسیس شدند و اولین تلاش‌ها برای طراحی آموزشی نظام‌مند شکل گرفت. در این دوران، معلمان و محققان به دنبال یافتن روش‌هایی برای بهتر کردن فرآیند آموزش بودند.

مرحله اول: آغاز قرن بیستم و ظهور نظریه‌های یادگیری

در اوایل قرن بیستم، با ظهور نظریه‌های یادگیری، آموزش به شکلی علمی‌تر مورد بررسی قرار گرفت. افرادی مانند جان دیویی و ادوارد ثرندایک به مطالعه نحوه یادگیری انسان‌ها پرداختند. این تحقیقات نشان داد که یادگیری تنها از طریق مشاهده و تقلید نیست، بلکه می‌تواند با استفاده از روش‌های سیستماتیک و طراحی‌شده بهبود یابد.

مرحله دوم: جنگ جهانی دوم و آموزش‌های نظامی

در طول جنگ جهانی دوم، نیاز به آموزش سریع و موثر نیروهای نظامی باعث شد تا تلاش‌های بیشتری برای سیستماتیک کردن آموزش صورت گیرد. در این دوره، مفهومی به نام “تجزیه و تحلیل وظیفه” معرفی شد. این روش شامل شناسایی و تجزیه و تحلیل وظایف و مهارت‌های مورد نیاز برای انجام یک کار خاص بود و سپس بر اساس آن، برنامه‌های آموزشی طراحی می‌شد.

مرحله سوم: دهه ۱۹۵۰ و ظهور مدل‌های اولیه طراحی آموزشی

پس از جنگ، تلاش‌ها برای ایجاد مدل‌های ساختاریافته‌تر طراحی آموزشی ادامه یافت. در دهه ۱۹۵۰، مدل‌هایی مانند مدل ADDIE (تجزیه و تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا، ارزیابی) معرفی شدند. این مدل‌ها به معلمان و طراحان آموزشی کمک کردند تا برنامه‌های آموزشی را به صورت سیستماتیک و گام به گام طراحی کنند.

مرحله چهارم: دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ و پیشرفت‌های بیشتر

در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، نظریه‌های شناختی و رفتاری به طراحی آموزشی شکل دادند. افرادی مانند رابرت گانیه و بنجامین بلوم مدل‌ها و نظریه‌های جدیدی را معرفی کردند که تاکید بر تعیین اهداف آموزشی، طراحی فعالیت‌های آموزشی بر اساس این اهداف و ارزیابی مستمر داشتند.

مرحله پنجم: دهه ۱۹۸۰ تا امروز و ظهور تکنولوژی‌های آموزشی

با پیشرفت تکنولوژی و ظهور رایانه‌ها، طراحی آموزشی وارد عصر جدیدی شد. آموزش مبتنی بر رایانه، شبیه‌سازی‌ها، و یادگیری آنلاین به عنوان ابزارهای جدید در طراحی آموزشی مطرح شدند. این دوره شاهد ظهور مدل‌های جدیدی مانند “طراحی وارونه” (Backward Design) بود که بر تعیین نتایج مطلوب آموزشی قبل از طراحی فعالیت‌های آموزشی تاکید دارد.

در دهه‌های اخیر، عناصر جدیدی در طراحی آموزشی مطرح شدند که در مجامع بین‌المللی مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند. از جمله این عناصر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

          1. فردی‌سازی آموزش (Personalized Learning): فردی‌سازی آموزش به معنای تطبیق روش‌ها و محتوای آموزشی با نیازها، توانایی‌ها و علایق فردی دانش‌آموزان است. این رویکرد تاکید دارد که هر دانش‌آموز با سرعت و سبک یادگیری خاص خود پیش برود. استفاده از تکنولوژی‌های نوین مانند سیستم‌های مدیریت یادگیری (LMS) و تحلیل داده‌ها، امکان فردی‌سازی آموزش را فراهم می‌کند.
          2. یادگیری مبتنی بر پروژه (Project-Based Learning): در این رویکرد، دانش‌آموزان از طریق انجام پروژه‌های واقعی و مرتبط با زندگی روزمره، مهارت‌ها و دانش مورد نیاز را کسب می‌کنند. این روش باعث افزایش انگیزه و علاقه‌مندی دانش‌آموزان به یادگیری می‌شود.
          3. یادگیری ترکیبی (Blended Learning): یادگیری ترکیبی ترکیبی از آموزش حضوری و آنلاین است. این روش به دانش‌آموزان امکان می‌دهد تا در زمان‌ها و مکان‌های مختلف به یادگیری بپردازند و از منابع آموزشی متنوع بهره‌مند شوند.
          4. یادگیری مبتنی بر بازی (Gamification): استفاده از عناصر بازی در فرآیند آموزشی، مانند امتیازدهی، رقابت و پاداش، به منظور افزایش انگیزه و تعامل دانش‌آموزان با محتوای آموزشی.
          5. هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی (Artificial Intelligence and Machine Learning): هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در حال تغییر چهره آموزش هستند. از تحلیل داده‌ها برای شناسایی نقاط قوت و ضعف دانش‌آموزان و ارائه پیشنهادات بهبود فردی گرفته تا ایجاد تجربیات یادگیری شخصی‌سازی شده، هوش مصنوعی به عنوان یکی از ابزارهای اصلی در طراحی آموزشی مدرن شناخته می‌شود.
          6. واقعیت مجازی و افزوده (Virtual and Augmented Reality): استفاده از تکنولوژی‌های واقعیت مجازی و افزوده برای ایجاد محیط‌های یادگیری تعاملی و جذاب که به دانش‌آموزان امکان می‌دهد تا مفاهیم پیچیده را به شکلی واقعی و ملموس تجربه کنند.
          7. توجه به مهارت‌های قرن ۲۱ (۲۱st Century Skills): طراحی آموزشی مدرن به توسعه مهارت‌های اساسی برای زندگی و کار در قرن ۲۱، مانند تفکر انتقادی، حل مسئله، همکاری و ارتباطات موثر، تاکید دارد.

 

The post تاریخچه طراحی آموزشی به زبان ساده first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2024/07/%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%da%86%d9%87-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d9%87/feed/ 0 مونته سوری از مبارزه با جامعه مردسالار تا خلق روش آموزشی نوین https://srazban.ir/2024/03/%d9%85%d9%88%d9%86%d8%aa%d9%87-%d8%b3%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%85%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b1/ https://srazban.ir/2024/03/%d9%85%d9%88%d9%86%d8%aa%d9%87-%d8%b3%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%85%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b1/#comments Thu, 21 Mar 2024 12:01:53 +0000 http://somayerazban.ir/?p=1665   مونته سوری که بود؟ ماریا مونته سوری سال ۱۸۷۰ در ایتالیا و در خانواده ای مرفه بدنیا آمد. ایتالیا در دوران جوانی او کشوری با جو فرهنگی مردسالار، تحت…

The post مونته سوری از مبارزه با جامعه مردسالار تا خلق روش آموزشی نوین first appeared on سمیه رزبان.

]]>  

مونته سوری که بود؟

ماریا مونته سوری سال ۱۸۷۰ در ایتالیا و در خانواده ای مرفه بدنیا آمد. ایتالیا در دوران جوانی او کشوری با جو فرهنگی مردسالار، تحت سلطه کلیسای کاتولیک و نرخ بالای بی سوادی بود. از دوران کودکی در مدرسه دختری سخت کوش و باانرژی بود که برای دختری در طبقه اجتماعی او بعید بود.

 

روش آموزشی مونته سوریمونته سوری دوران متوسطه خود را با وجود مخالفت پدرش در مدرسه فنی گذراند، او تنها دختر مدرسه بود ، پس از آن نیز با وجود اینکه در آن زمان اجازه تحصیل دانشگاهی به دختران داده نمی شد و پدرش با ورود او به دانشگاه مخالف بود، با حمایت مادرش با معدل بالا وارد رشته پزشکی شد. در همه این سال ها با چالش مواجهه با نگاه های سنگین، قوانین سنتی و خنده های تمسخرآمیز همکلاسی ها و اساتیدش دست و پنجه نرم می کرد. او در کلاس های عملی کالبدشکافی مجبور بود به‌تنهایی تمرین کند چرا که شرکت در کلاس‌ همراه مردان با وجود اجساد عریان برای یک زن برخلاف رسم و سنت بود. مونته سوری با وجود فراز و نشیب های بسیار در سال ۱۸۹۶ به عنوان اولین زن پزشک ایتالیا مدرکش را گرفت.

بیمارستان ها و مراکز درمانی حاضر نشدند او را استخدام کنند و او تصمیم گرفت سرپرستی یکی از مراکز نگهداری از کودکان معلول و بیمار را بپذیرد. در تجربه کار با این کودکان متوجه شد با اصلاح روش آموزشی و آزادی عمل دادن به آنها می توان در روند بهبود آنها تاثیر مثبت گذاشت. این  دغدغه او سبب شد تا پزشکی را رها کند، به دانشگاه برگشته و رشته تعلیم و تربیت را دنبال کند، تا با الگوها و نظریات آموزشی آشنا شود و بتواند الگوی جدیدی را ارائه کند.

در سال ۱۹۰۶ از او درخواست شد تا بر آموزش کودکان با خانواده‌های کم‌بضاعت نظارت کند. او این مسئولیت را پذیرفت و اصلاحاتی موثر در مرکز آموزشی آنها ایجاد کرد. اما چندی بعد تصمیم گرفت خودش مدرسه ای را تاسیس کند. مدرسه او که به «خانه کودک» مشهور بود، به موفقیت شگرفی دست یافت و توجه روزنامه نگاران، مسئولین و معلمان را جلب کرد. و تا سال ۱۹۱۱ روش آموزشی او در بیشتر مدارس ایتالیا و سوئیس به اجرا درآمد و در ادامه تا سال ۱۹۱۴ صدها مدرسه مونته سوری در اروپا، آمریکای شمالی و جنوبی و همچنین هند، سریلانکا و پاکستان باز شدند.

با وجود استقبال گسترده از دیدگاه های مونته سوری در کشورهای مختلف چون دیدگاه‌های او مبتنی بر آزادی بود، دولت فاشیستی موسولینی به او اجازه فعالیت نداد و به اسپانیا تبعیدش کرد و مدارس او نیز بسته شد.

مونته سوری در چهل سال دوم زندگی اش به سفر، سخنرانی و ترویج شیوه آموزش خود ادامه داد. دولت موسولینی بعدها با دعوت رسمی او را به کشور بازگرداند. با این‌حال، مونته‌سوری که تحمل حکومت فاشیستی را نداشت از ایتالیا گریخت. او به همه قاره ها سفر کرد و میراثی برای ما به جای گذاشت که هزاران هزار کودک در سرتاسر جهان از آن بهره بردند. او در سال‌های جنگ جهانی دوم به هلند و سپس به هند رفت و با افکار و اندیشه‌های صلح‌طلبانه گاندی آشنا شد. در سال‌های آخر عمر، مدال افتخار یونسکو را به‌سبب خدمات خود به آموزش دریافت کرد. او سرانجام در ۸۲ سالگی در کشور هلند در گذشت.

 

 

روش آموزشی مونته سوری چه بود؟

ماریا مونته سوری یکی از معروف ترین متفکران و پیشگامان تعلیم و تربیت است. او اولین «خانه کودک» را در رم تاسیس کرد. روش تربیتی او مبتنی بر این اصل است که اگر معلم می خواهد به نیازها و استعدادهای تک تک دانش آموزان پی ببرد و تن، فکر و اخلاق آنان را پرورش دهد، باید آزادی آنها را محترم بشمارد و اگر کودک را از فعالیت های آزاد محروم کنیم، طبعا از حقایق و وقایع بدیهی جهان که مبنای آموزش و پرورش است، بی خبر خواهند ماند و همه اطلاعاتی که مدرسه در اختیارش می گذارد، بی بنیان و سست خواهد بود.

او معتقد است رشد و تکامل سالم، مستلزم آزادی است و حواس کودک مهم ترین ابزار آشنایی او با جهان است. در «خانه کودک» مونته سوری کودکان برای هر گونه حرکت در اتاق آزاد بودند و به تدریج یاد می گرفتند که چگونه خود را کنترل و رهبری کنند. به نظر او هر گونه کمک غیرضروری به کودک مانعی برای رشد و تکامل او است. او انضباط آزاد را مطرح کرده و در عمل کاربرد آن را نشان داد.

او متوجه شد کودکان بیش از هر چیز از کشف کردن و بازی با اسباب بازی ها لذت می برند بنابراین تلاش کرد وسایل مختلف را در ابعاد و قد کودکان بسازد و وسایل بازی بیشتری به کلاس آورد و تمرین‌هایی به کودکان داد که توجه و ملاحظه بیشتری به محیط و خودشان نشان دهند؛ کودکان در خانه کودک کارهایی مثل آشپزی، ژیمناستیک، مراقبت از گیاهان و حیوانات یا فعالیت‌هایی مثل جارو زدن و شستن و پوشیدن لباس‌ها را مستقلانه انجام می دادند.

 مونته‌سوری همچنین از ابزار سواد‌آموزی مانند کارت‌های تصویری با برچسب استفاده کرد و سرعت و با این شیوه دقت دانش‌آموزان را در خواندن و نوشتن بهبود بخشید. او اعتقاد داشت کودکان می توانند برای مدت زیادی تمرکز کنند به شرط آنکه با آزادی عمل و از روی علاقه شان فعالیتی هدفمند را انتخاب کنند.

والدین نیز از پیشرفت کودکانشان احساس رضایت داشتند و از فرصت های یادگیری فراهم شده همچنین رعایت بهداشت، رفتارهای مسئولانه و استقلال پرورش یافته در فرزندانشان خشنود بودند و همانطور که ذکر شد روش آموزشی او مورد استقبال بسیاری از کشورها قرار گرفت و همچنان در بسیاری از مراکز آموزشی دنیا، همچنین در برخی از پیش دبستانی های کشورمان از شیوه آموزشی او استفاده می شود.

 

تربیت معلم مونته سوری: آموزش عمومی با بصیرت

سال ۱۹۲۰ برای ارتقا آموزش کودکان، به عنوان منبع تکامل جامعه، انجمن بین المللی مونته سوری (AMI) پایه گذاری شد. هدف این انجمن اشاعه و توسعه اندیشه های بنیادین مونته سوری است. مونته سوری تا پایان حیات یعنی سال ۱۹۵۲ خود ریاست این انجمن را به عهده داشت.

در این انجمن چهار کمیته تشکیل شد: کمیته راهبردی، کمیته پداگوژیک، کمیته مواد آموزشی و کمیته اداری. هر یک از این کمیته ها برای پیشبرد و کاربرد درست رویکرد مونته سوری فعالیت می کردند.

 

کمیته پداگوژیک، محتوا و کیفیت آموزش را در برنامه های تربیت معلم رصد می کرد. مسئولیت تدریس در این مراکز به عهده اساتیدی بود که دست کم ۵ سال با کودکان کار آموزشی انجام داده و خودشان ۵ سال دوره تربیت معلم را گذرانده بودند. در واقع از فرمول کارآموز_معلم استفاده می شد.

یک دوره کامل تربیت معلم بر مبنای انجمن بین المللی مونته سوری، شامل دو ماه مطالعه فشرده بعد از گذراندن تحصیلات دانشگاهی است. دانشجو آموزش نظری را همراه با فعالیت های یادگیری ملموس و مرتبط به محتوا و متناسب با سطح رشد کودک را دریافت می کند و موظف می شود تا فعالیت هایی را در قالب کارآموز انجام داده و آن ها را ثبت کند.

 

در ایالات متحده آمریکا مدارس مونته سوری هر سه سال یک بار از سوی مشاوران این انجمن مورد بازدید و بازشناسی قرار می گیرند. لذا مجددا صلاحیت هر یک از معلمان در پیاده کردن دیدگاه فلسفی مونته سوری و اصالت مواد آموزشی مورد استفاده در کلاس های درس تضمین می شود. به این ترتیب مدارس راستین از مدارسی که فقط مدعی اجرای این رویکرد هستند تفکیک می شوند.

 

فیلم زندگی مونته سوری

برای آشنایی بیشتر با زندگی شخصی و حرفه ای مونته سوری پیشنهاد می کنم فیلم فوق العاده «با تو آموختم» را نگاه کنید.

«با تو آموختم» دوبله هم شده است. از آنجایی که این فیلم نزدیک به ۳ ساعت است در قالب دو شماره منتشر شده است. دیدن دو قسمت آن ضروری است تا بتوانیم دید کلی درباره زندگی این شخصیت بلندپرواز و ساختارشکن داشته باشیم

 

 

پیش‌نویس: این مقاله در تاریخ فروردین ۷, ۱۳۹۹  نوشته شده و ۳۱ مرداد ۱۴۰۰ به روزرسانی شد.

The post مونته سوری از مبارزه با جامعه مردسالار تا خلق روش آموزشی نوین first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2024/03/%d9%85%d9%88%d9%86%d8%aa%d9%87-%d8%b3%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%85%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b1/feed/ 2 منبعی جالب برای پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان https://srazban.ir/2022/08/%d9%85%d9%86%d8%a8%d8%b9%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%b4-%d8%aa%d9%81%da%a9%d8%b1-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86/ https://srazban.ir/2022/08/%d9%85%d9%86%d8%a8%d8%b9%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%b4-%d8%aa%d9%81%da%a9%d8%b1-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86/#respond Sun, 07 Aug 2022 16:28:08 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3305 یکی از مهارت های اساسی در قرن ۲۱ داشتن تفکر انتقادی است. این مهارت از آن دسته از مهارت های نرمی است که آموزش آن پیچیدگی زیادی دارد و سنجش…

The post منبعی جالب برای پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان first appeared on سمیه رزبان.

]]> یکی از مهارت های اساسی در قرن ۲۱ داشتن تفکر انتقادی است. این مهارت از آن دسته از مهارت های نرمی است که آموزش آن پیچیدگی زیادی دارد و سنجش آن دشوار است.

امروز به دنبال طرح درس ها و منابع مرتبط با پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان بودم که دوباره مسیرم به سایت TED افتاد. سایتی دوست داشتنی و غنی که باید همه اون رو بیشتر دریابیم.

اما این بخش که قصد معرفی آن را داریم مربوط به TED-Ed است. این مجموعه زیرنظر سازمان TED است اما اختصاصا مخاطب آن معلمان و دانش آموزان سرتاسر جهان است. در TED-Ed رویدادهای آموزشی برگزار می شود، کتابخانه ای از محتواهای آموزشی منتشر می شود، ویدئوهای تعاملی طراحی می شود و اتفاقات آموزشی دیگری از این دست.

در بخشی از سایت TED-Ed (لینک سایت) طرح درس هایی با هدف پرورش تفکر انتقادی قرار داده شده است. این طرح درس ها بر اساس مقطع تحصیلی (ابتدایی، متوسطه و دانشگاه) و موضوع نیز دسته بندی شده است. مثلا شما می توانید طرح درسی از موضوع علم و تکنولوژی یا ریاضی برای مقطع ابتدایی را انتخاب کنید و جستجو را هدفمندتر انجام دهید.

teded

محتوای طرح درس ها شامل چهار بخش است:

۱) مشاهده: یک ویدئو کوتاه مشاهده می شود.

۲) تفکر: یک سوال درباره فیلم مطرح می شود.

۳) عمیق شدن: پیشنهادات و منابعی بیشتر درباره موضوع ارائه می شود.

۴) بحث و گفتگو: پیشنهادی برای بحث ارائه می شود. در این بخش یک فروم قرار دارد و معلمان نظراتشان را ثبت کرده اند. مثلا توصیه ای برای بهبود اجرای طرح درس ارائه کرده اند یا توصیف کردند که در کلاسشان چه اتفاقی افتاد.

Ted-ed

مشاهده ویدئوها، مطالعه نوع سوالات پینشهادی و نظرات سایر معلمان می تواند جرقه های خوبی را در ذهنمان ایجاد کند. بنابراین پیشنهاد می دهم به این مجموعه ارزشمند سر بزنید.

 

The post منبعی جالب برای پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2022/08/%d9%85%d9%86%d8%a8%d8%b9%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%b4-%d8%aa%d9%81%da%a9%d8%b1-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86/feed/ 0 بالاخره ایده مهم است یا تیم؟ https://srazban.ir/2022/06/%d8%a8%d9%84%d8%a7%d8%ae%d8%b1%d9%87-%d8%a7%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d9%87%d9%85-%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%db%8c%d8%a7-%d8%aa%db%8c%d9%85%d8%9f/ https://srazban.ir/2022/06/%d8%a8%d9%84%d8%a7%d8%ae%d8%b1%d9%87-%d8%a7%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d9%87%d9%85-%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%db%8c%d8%a7-%d8%aa%db%8c%d9%85%d8%9f/#respond Fri, 24 Jun 2022 09:02:03 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3295 در مصاحبه‌ای سهیل علوی که کارآفرین جوانی است و اپلیکیشن «ریحون» تیم او را بیشتر می‌شناسیم، گفت: «بزرگترین تجربه‌ای که این مدت بدست آوردم این است که بجای آن که…

The post بالاخره ایده مهم است یا تیم؟ first appeared on سمیه رزبان.

]]> در مصاحبه‌ای سهیل علوی که کارآفرین جوانی است و اپلیکیشن «ریحون» تیم او را بیشتر می‌شناسیم، گفت: «بزرگترین تجربه‌ای که این مدت بدست آوردم این است که بجای آن که به این فکر کنم که می‌خواهم چه محصول و خروجی بسازم، باید به این فکر کنم که چطور تیم بسازم. تیمی که ایده‌های مختلف را پیاده کند و دغدغه من دیگر محصول نیست بلکه ایجاد ارتباط با آدم‌هاست.»

کاوه یزدی فرد (طراح نوآوری کسب‌وکارو کارآفرین) در تایید این صحبت گفت که آنقدر ضرورت ساختن تیم و بلد بودن ارتباط با آدم ها را لمس کرده است که سراغ تحصیل در رشته علوم شناختی رفته است و مدتی است که تمرکزش را روی روانشناسی شناختی گذاشته است.

من تصور می کنم در حوزه آموزش این نگاه را کم داریم. اگر می‌خواهیم کارهایی تاثیرگذار و در سطح بزرگتر انجام دهیم. نیاز به تیم داریم و نگاهمان به تیم مهم است. گاهی تصور می‌کنیم اولین چیزی که لازم است یک دفتر کاری است، همین که افراد دور هم جمع شوند کار روی غلتک می‌افتد و تمام است. گاهی فکر می‌کنیم سرمایه مشکلات را حل می‌کند. از جایی سرمایه‌ای جذب کنیم یا وامی بگیریم و یاعلی بگوییم و شروع کنیم. گاهی هم فکر می‌کنیم اگر بتوانیم افراد متخصص با مهارت های بالا را جذب کنیم همه راه را رفته‌ایم.

اما واقعیت آن است که این موارد کف نیازهای تولید محصول است و آنچه بیش از همه در اولویت است، ساختن گروهی است که ارزش‌های مشترکی دارند، احساس می کنند در گروه می‌توانند اهدافشان را دنبال کنند. احساس می‌کنند مورد احترام هستند و شنیده می‌شوند و اجازه خلاقیت و ایده‌پردازی دارند.

و اینجاست که چالش آغاز می‌شود. چون روابط انسانی بسیار بسیار پیچیده‌اند و ما برای این پیچیدگی آماده نشدیم. نه آموزشی دیدیم نه اکثرمان در دوران کودکی و خصوصا نوجوانی‌مان فرصت تجربه کارهای گروهی جدی را داشته‌ایم.

  • چطور درخواستمان را مطرح کنیم؟
  • وقتی هم گروهی‌مان کاری انجام می دهد که بنظرمان غلط است، چگونه به او بگوییم؟
  • چقدر روی نظرمان اصرار کنیم؟
  • چطور هم گروهی مان را قانع کنیم که سهمش از سود منصفانه است؟
  • در کار گروهی چقدر باید فروتن باشیم و چقدر باید از توانمندی هایمان بگوییم؟
  • چطور نظرمان را مطرح کنیم که اینطور برداشت نشود نگاه بالا به پایین داریم؟
  • اگر فردی مسئولیتش را انجام نمی دهد چقدر به او فرصت دوباره بدهیم؟

 

اینها فقط چند نمونه از چالش‌های مهم و حیاتی است که در کار تیمی به آنها برخورد می‌کنیم. خوشبختانه منابع زیادی در این زمینه وجود دارد و می‌توانیم این مهارت را در خودمان تقویت کنیم. اما باید حواسمان باشد که خیلی اوقات پینشهادات کلی که در کتاب ها و سایر منابع آمده است در فرهنگ ما یا شرایط خاص گروه ما کار نمی‌کند. بنابراین با یک نگاه محتاطانه و آزمون و خطا باید پیش برویم و از تجربه افرادی که در بومی مشابه ما فعالند، استفاده کنیم.

یکی از دلایلی که به مصاحبه‌های این چنینی گوش می دهم همین است. پادکست طبقه ۱۶ به ظاهر مربوط به گفتگو با کارآفرینان حوزه آی تی است اما شنیدن این مصاحبه‌ها درس های به درد بخوری برای افراد فعال در حوزه های مختلف از جمله آموزش دارد. هر چه بیشتر تجربه آدم‌ها را بشنویم، مدل های ذهنی بیشتری در مغزمان شکل می‌گیرد و هر چه مدل‌های ذهنی متنوع‌تری داشته باشیم، بهتر از پس چالش‌ها و پیچیدگی‌ها برمی آییم.

The post بالاخره ایده مهم است یا تیم؟ first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2022/06/%d8%a8%d9%84%d8%a7%d8%ae%d8%b1%d9%87-%d8%a7%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d9%87%d9%85-%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%db%8c%d8%a7-%d8%aa%db%8c%d9%85%d8%9f/feed/ 0 راهکارهایی برای تقویت همدلی در دانش آموزان https://srazban.ir/2022/02/%d8%b1%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%87%d9%85%d8%af%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4-%d8%a2%d9%85/ https://srazban.ir/2022/02/%d8%b1%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%87%d9%85%d8%af%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4-%d8%a2%d9%85/#respond Wed, 16 Feb 2022 20:18:13 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3188 احتمالا این تصویر برایتان آشنا است: یکی از اتفاقات ناراحت‌کننده سال ۱۴۰۰ آن بود که شاهد سانحه‌ای بودیم که برای اتوبوس روزنامه نگاران در ارومیه اتفاق افتاد و عزیزانی را…

The post راهکارهایی برای تقویت همدلی در دانش آموزان first appeared on سمیه رزبان.

]]> احتمالا این تصویر برایتان آشنا است:

ضرورت تقویت مهارت همدلی

یکی از اتفاقات ناراحت‌کننده سال ۱۴۰۰ آن بود که شاهد سانحه‌ای بودیم که برای اتوبوس روزنامه نگاران در ارومیه اتفاق افتاد و عزیزانی را از دست دادیم. نحوه نشستن آقای کلانتری رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست ایران که انتقال دهنده حس بی‌تفاوتی بود، خشم بسیاری از افراد را برانگیخت و کاریکاتورهای انتقادی بسیاری در این باره منتشر شد. این شیوه برخورد، گویای ضعف ایشان در مهارت همدلی است. که البته این مشکل مختص ایشان نیست و بسیاری از ما این ضعف را داریم.

مرور این اتفاق و مطالعه مقاله‌ای از ایان لزلی در گاردین سبب شد تا تصمیم بگیرم درباره تقویت مهارت همدلی بنویسم. در این مقاله لزلی اشاره شده است که در سال ۲۰۱۰ مارک زاکربرگ به این خاطر که با توسعه فیسبوک فضا را برای ایجاد صلح و همدلی در دنیا پدید آورده است، مورد تقدیر قرار گرفته است، اما حال سال ۲۰۲۲ است و شاهد هستیم که این تصور ساده لوحانه بوده و دنیا به سمت آن همدلی و گفتگوی موثر انسان‌ها در بستر شبکه‌های اجتماعی نرفته است بلکه در فضای دیجیتال بیشتر شاهد مجادله افراد مختلف هستیم تا گفتگوهای متمدنانه. آوریل مک دونالد نویسنده کتاب احساسات بزرگ هم می گوید: «دنیا در روزگار فعلی بیش از هر زمان دیگری در تاریخ به همدلی، مهربانی و شفقت نیاز دارد.»

 

همدلی چیست؟

همدلی عبارت است از نشان دادن دلسوزی، توانایی فهم هیجان های افراد دیگر و راه رفتن با کفش‌های او. بروز دادن حس همدلی یکی از مهارت های پیچیده زندگی است که جنبه اکتسابی دارد و در هر سنی می‌توان آن را آموخت. تعاریف متعددی از همدلی ارائه شده است اما در اکثر آنها سه عنصر اصلی وجود دارد:

۱) پاسخ دادن اثرگذار به دیگران که معمولا مستلزم آن است که فرد در حالت عاطفی شخص دیگر سهیم شود.

 ۲) توانایی شناختیِ دیدنِ دنیا از دیدگاه دیگران.

 ۳) تنظیم هیجانی.

تقویت مهارت همدلی به سلامت زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها کمک می کند و فقدان آن سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد. به عنوان مثال کودکانی که مهارت همدلی پایینی دارند در مدرسه قلدری می‌کنند و ممکن است به بچه های دیگر آسیب برسانند و به هر بهانه ای خسارتی را در مدرسه پدید بیاورند.

 

جایگاه آموزش همدلی

آموزش فقط به حوزه شناختی خلاصه نمی شود. آموزش و پرورش متعالی تلاش می‌کند تا حوزه های عاطفی و شناختی را همگام با یکدیگر مورد توجه قرار دهد. تلفیق عواطف و احساسات در آموزش به دانش آموزان کمک می کند که هم از نظر عاطفی- اجتماعی هم از نظر شناختی رشد کنند. آموزش همدلی، موضوع جدیدی نیست و چند دهه است که متخصصان آموزش و پژوهشگران به اهمیت آن پی برده اند.

 

راهکارهایی برای آموزش همدلی در مدرسه

۱)    تاکید بر جمع بجای فرد

در فعالیت‌های آموزشی معلمان می‌توانند فضایی را فراهم کنند که به جای ترغیب رقابت‌های فردی، بر فعالیت های جمعی و رسیدن به دستاوردهای جمعی تاکید شود و کمک کردن به همسالان تبدیل به یک ارزش مهم شود.  مثلا به جای آنکه همه کلاس درگیر یک رقابت شوند و یک نفر جایزه‌ای را دریافت کند، می توان شرایطی را ساخت که دانش آموزان به یکدیگر کمک کنند تا همه به هدفی دست پیدا کنند و پاداش آن یک اردوی دست جمعی یا یک روز جشن باشد.

همچنین معلم می‌تواند در خلال آموزش این نکته را گوشزد کند در دنیا هیچ کار مهمی در زمینه‌های مختلف فناوری، اقتصاد و حتی در حیطه فکر و اندیشه به صورت فردی انجام نمی شود و برای آنکه بتوانیم کارهای گروهی موثری انجام دهیم باید بتوانیم از زاویه دید دوستان‌مان نگاه کنیم و به یکدیگر درباره احساس و نظرمان گفتگو کنیم.

 

۲)    استفاده هوشمندانه از داستان

داستان هایی که احساس دیگران را در شرایطی خاص بازتاب می‌دهند به تقویت همدلی در کودکان کمک می‌کند. یک داستان مناسب می‌تواند همدلی را بهتر از هر درس و سخنرانی در وجود کودک بیدار کند.

در این زمینه کتاب‌های داستان مفیدی در دسترس هستند، کتاب «با هم بودن را یاد بگیریم» اثر چری جی. مینرز یکی از این کتاب‌هاست، این کتاب از یک مجموعه ده جلدی آموزش‌های مهارت‌های زندگی برای کودکان هفت تا یازده سال است. این کتاب قابلیت تبدیل شدن به یک نمایش کلاسی را نیز دارد و در آن نکات تربیتی مفیدی برای والدین هم ضمیمه شده است.

کتاب «اجازه هست؟» از نشر پرتقال نیز نمونه خوبی از این داستان‌ها است. در این داستان اردکی تنها تصمیم می‌گیرد دوستان جدیدی پیدا کند، او به زور تلاش می‌کند خودش را شبیه حیوانات دیگر کند تا در گروه‌های آنها پذیرفته شود اما با چالش‌هایی روبرو می‌شود. این داستان که مناسب کودکان ۳ تا ۷ سال است، درباره‌ی پذیرفتن تفاوت‌های یکدیگر است.

کتاب «سطل مهربانی» نیز یکی دیگر از کتاب‌های داستان خوب در این زمینه است که برای کودکان ۹ تا ۱۴ سال مناسب است. شخصیت اصلی این داستان پسری به نام فیلیکس است. بالای سر او یک سطل آب قرار می گیرد که میزان آب آن با اتفاقات ناخوشایند کم می شود. به تدریج فیلیکس متوجه می شود که اگر بتواند دیگران را خوشحال کند خودش هم شاد می شود و سطل پرتر و پرتر می شود. بنابراین این داستان اشاره به اهمیت درک احساسات دیگران و توجه به زندگی اجتماعی دارد.

خوشبختانه کتاب هایی با مضامینی مشابه در سال های اخیر به وفور ترجمه و منتشر شده است. بررسی لیست کتاب های کودک و نوجوان نشر مهرسا و نشر نردبان نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد.

 

۳)    الگوی همدلی بودن

     بسیار مهم است که معلم الگوی همدلی باشد. نسبت به احساسات دانش آموزان حساس باشد و آن‌ها را درک کند. نسبت به حضور بچه‌ها حساس باشد، غم و شادی آن ها را ببیند و نسبت به آن‌ها بی تفاوت عبور نکند. مشکلات آن‌ها را بشنود و نسبت به بعد عاطفی زندگی آنها بی‌حس و احساس نباشد. مثلا اگر دانش آموزی گریه می کند به جای آن که بگوید “گریه نکن!” می توان احساس او را پذیرفت و او را دعوت کرد تا درباره چیزی که ناراحتش کرده است با شما صحبت کند.

 

۴)    کمک به دانش آموزان برای فهم عبارات و زبان بدن

   نیاز است در مدرسه به دانش‌آموزان کمک شود تا بتوانند عبارات و زبان بدن دیگران را تفسیر کنند. مثلا می توان فعالیت هایی را در نظر گرفت که در آن دانش آموزان احساسات یک فرد را از روی چهره اش حدس بزنند یا می توان آنها را درگیر یک بازی کرد که در آن هر کدام تلاش کنند نوع خاصی از احساسات و هیجان را فقط با زبان بدن نشان دهند و دوستانشان آن را حدس بزنند. همچین می توان در داستان ها یا ویدئوهای انیمیشنی نیز توجه بچه ها را به سمت عبارات و زبان بدن کاراکترها جلب کرد و درباره آنها گفتگو را آغاز کرد.

 

منابع:

– موسویان, سمانه سادات, طلایی, ابراهیم, فردانش, هاشم، بختیاری. (۱۳۹۸). تدوین چارچوبی به منظور ارائۀ آموزش مبتنی بر همدلی در کلاس درس. فصلنامه تعلیم و تربیت, ۳۵(۳), ۹-۳۴٫

        https://www.mindbodygreen.com/articles/teaching-empathy-to-children-tips-from-child-care-expert

         https://salamatomehr.com/articles/article/1991

 

 

The post راهکارهایی برای تقویت همدلی در دانش آموزان first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2022/02/%d8%b1%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%87%d9%85%d8%af%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4-%d8%a2%d9%85/feed/ 0 نقدی بر المپیادهای علمی https://srazban.ir/2022/01/%d9%86%d9%82%d8%af%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%be%db%8c%d8%a7%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d9%84%d9%85%db%8c/ https://srazban.ir/2022/01/%d9%86%d9%82%d8%af%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%be%db%8c%d8%a7%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d9%84%d9%85%db%8c/#comments Mon, 17 Jan 2022 20:05:12 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3172   دوره‌ای از کودکی‌ام بسیار پیگیر «اخبار جوانه‌ها» بودم. شنیدن خبرهایش را دوست داشتم اما بیشتر از آن به خبرنگار شدن علاقه داشتم و حین تماشای آن خودم را جای…

The post نقدی بر المپیادهای علمی first appeared on سمیه رزبان.

]]>  

دوره‌ای از کودکی‌ام بسیار پیگیر «اخبار جوانه‌ها» بودم. شنیدن خبرهایش را دوست داشتم اما بیشتر از آن به خبرنگار شدن علاقه داشتم و حین تماشای آن خودم را جای خبرنگاران و گاهی مجری اخبار تصور می‌کردم و از این تصورات لذت می‌بردم. یکی از خبرهایی که در این برنامه تکرار می‌شد، خبر کسب مدال‌های المپیاد علمی نوجوانان ایرانی بود. گاهی به آنها غبطه می‌خوردم و دوست داشتم من هم روزی مدال المپیاد بیاورم تا خانواده و مردم کشورم به وجودم افتخار کنند! و تلوزیون به افتخارم سرود ملی را پخش کند. وقتی سرود ملی پخش می‌شد سراپا به کشورم می‌بالیدم و مو بر تنم سیخ می‌شد.

سالها از آن خیال پردازی‌هایم می‌گذرد و ۷-۸ سالی می شود که دیگر اخبار و سایر برنامه‌های صدا و سیما را ابداً نگاه نمی‌کنم اما همچنان از رسانه‌های دیگر خبر کسب مدال‌های المپیاد بچه‌های ایرانی به گوشم می خورد و می‌بینم که هنوز عده زیادی تحت تاثیر بمباران برخی رسانه‌ها گمان می‌کنند که موفقیت در المپیادهای علمی نشانه سرآمد بودن کشورمان در عرصه‌های علمی و مهم‌تر آن نشانه هوش نایاب ایرانیان است.

در حالیکه این تصور توهمی بیش نیست چرا که بخش بزرگی از کشورهای توسعه یافته که فرهنگ توسعه‌یافته کارتیمی را دارند، برای شرکت در این رقابت‌ها سرمایه گذاری نمی کنند و بچه‌های ما غالبا با بچه‌های کشورهایی رقابت می‌کنند که فرهنگی مشابه فرهنگ ما دارند.

در کشورهای توسعه یافته کسب چنین مدال‌هایی چندان مورد توجه نیست چون نه تنها آن‌ها را مفید نمی‌دانند بلکه آنها را آسیب‌زا هم می‌بینند. در المپیاد‌ها غالبا کشورهایی شرکت می‌کنند که همچنان به دلایل سیاسی و فرهنگی خاص دچار تک‌روی و خودشیفتگی فرهنگی هستند و به جداسازی افراد بر اساس تعریف کهنه هوش اعتقاد دارند. در این فرایند آموزش‌و پرورش باید دانش‌آموزانی را غربال کند و بخشی از آنها را آموزش‌های ویژه‌ای بدهند تا بتوانند راهی این رقابت‌ها شده و مدال‌های خوشرنگ کسب کنند.

تمایل به نمایش نخبگان یک بیماری فرهنگی در جامعه است. دیگر با دیدن نوجوانان مدال‌آور نه تنها احساس افتخار نمی‌کنم بلکه افسوس می‌خورم که چرا همچنان جامعه‌مان درگیر وزن دادن به افرادی است که به ظاهر توانایی‌ها و ژن برتری دارند. پیامد این نگرش آن است که زمان طلایی نوجونانمان که می تواند صرف فعالیت هایی شود که به آنها مهارت‌های زندگی (مثل کار تیمی) را بیاموزد صرف کلاس‌هایی می شود که در آنها به صورت فشرده دانشی آموخته می‌شود که ارزشمند نیست. از طرفی دیگر در این سن به آنها اضطرابی تحمیل می‌شود که سلامت روان آنها را مورد تهدید قرار می‌دهد.

در آموزش و پرورش جوامع توسعه یافته بر تقویت مهارت‌های اساسی مثل همکاری، حل مسئله، تفکر انتقادی و خلاقیت تاکید می‌شود. برای رشد این مهارت‌ها به طور جدی سرمایه‌گذاری شده و سنجه‌هایی دقیق و معتبر هم برای ارزیابی مستمر آنها طراحی کرده اند.

به عنوان مثال یکی از آزمون‌های استاندارد بین المللی که چند سال است در بسیاری از کشورها توسط OECD برگزار می‌شود، آزمون «حل مسئله مشارکتی» (Collaborative Problem Solving) است. وقتی نمونه سوالات این آزمون و شیوه برگزاری آن را مطالعه کردم، شگفت‌زده شدم. متخصصانی تراز اول از چندین کشور گردهم آمده و چنین آزمون‌هایی را طراحی می‌کنند و هدف آن نه نمایش نخبگان بلکه داشتن سنجه‌ای برای برنامه‌ریزی برای تقویت مهارت‌های اساسی برای زندگی در دنیای پیچیده قرن حاضر است.

وقتی می‌بینم همچنان دغدغه نظام آموزشی و برخی از والدین وارد کردن دانش‌آموزان به المپیادها و مدارس تیزهوشان و غیره است، از بازتولید دائم این چرخهِ بیمار قلبم فشرده می‌شود، آینده این دانش‌آموزان برایم قابل پیشبینی است. افرادی که دچار خودشیفتگی و کمالگرایی می‌شوند، همچنین توانایی کار تیمی را ندارند چون به انسان‌ها به عنوان رقیب نگاه می کنند.

امیدوارم بتوانیم نگرش های خود را نسبت به تعلیم و تربیت اصلاح کنیم و از بازتولید این فرهنگ که بر تک روی و رقابت تاکید دارد، جلوگیری کنیم.

The post نقدی بر المپیادهای علمی first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2022/01/%d9%86%d9%82%d8%af%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%be%db%8c%d8%a7%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d9%84%d9%85%db%8c/feed/ 2 خطرات پاداش و تنبیه دانش‌آموزان! https://srazban.ir/2021/11/%d8%ae%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d9%be%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%b4-%d9%88-%d8%aa%d9%86%d8%a8%db%8c%d9%87-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%e2%80%8c%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%a7%d9%86/ https://srazban.ir/2021/11/%d8%ae%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d9%be%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%b4-%d9%88-%d8%aa%d9%86%d8%a8%db%8c%d9%87-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%e2%80%8c%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%a7%d9%86/#comments Tue, 02 Nov 2021 21:29:38 +0000 https://somayerazban.ir/?p=3155 یکی از چالش‌های جدی هر معلمی این است که چطور می‌تواند در کلاس دانش‌آموزان را فعال و درگیر کند و درعین‌حال ارتباطش با آنها گرم و خوب باقی بماند. یک…

The post خطرات پاداش و تنبیه دانش‌آموزان! first appeared on سمیه رزبان.

]]> یکی از چالش‌های جدی هر معلمی این است که چطور می‌تواند در کلاس دانش‌آموزان را فعال و درگیر کند و درعین‌حال ارتباطش با آنها گرم و خوب باقی بماند.

یک راهکار برای درگیرکردن دانش‌آموزان در فعالیت‌ها استفاده از پاداش و تنبیه است. شیوه رایجی که اکثرمان با آن‌ تربیت شده‌ایم و به نظرمان بدیهی و منطقی می‌آیند.

گاهی هم پا فراتر می‌گذاریم و از ایجاد رقابت بین دانش‌آموزان و رتبه‌بندی‌کردن آنها استفاده می‌کنیم تا بدین ترتیب شور و حرارت در کلاس ایجاد شده و به پیشرفت درسی دانش‌آموزان کمک کنیم. در این میان چند موضوع را فراموش می‌کنیم:

–        انسان‌ها به پاداش و تنبیه‌ها وابسته می‌شوند. اگر در موقعیتی شما نبودید که پاداش و تنبیه در نظر بگیرید، انجام آن رفتار هم قطع می‌شود.

–        زمانی که پای پاداش و تنبیه به میان می‌آید، جرقه‌هایی از شیطنت در ذهن ما زده می‌شود و ناخودآگاه دوست داریم میان‌بر یا راه‌های تقلبی پیدا کنیم تا بیشترین پاداش را دریافت کنیم. لذا گاهی رقابت بر هدف اصلی می چربد و هدف گم می شود.

–        با ایجاد حس رقابت به دانش‌آموزان گوشزد می‌کنیم که خودشان را با دیگری بسنجند نه با خودشان.

–        در رقابت دانش‌آموزان به دو گروه برنده و بازنده تقسیم می‌شوند. در این تقسیم‌بندی‌ کاذب حس همدلی و دوستی فدا می‌شود و بین آنها فاصله ایجاد می‌شود. حواسمان باشد که با این کار نه به برنده‌ها کمک می‌کنیم نه به بازنده‌ها. چون کسانی که مکرر برنده می‌شوند هم دچار کمال‌گرایی و معمولاً خودشیفتگی می‌شوند و آنها هم لطمه می‌بینند. وظیفه ما آن است که برای دانش آموزان قوی بستری را فراهم کنیم که بتوانند به دوستانشان کمک کنند و احساس خودشکوفایی و مسئولیت پذیری شان تقویت شود.

–        با تنبیه کردن ترس ایجاد می‌کنیم؛ دوران کودکی و نوجوانی قرار است دوره‌ای امن باشد نه دوره‌ای پر از ترس و اضطراب. همه ما خاطرات تلخی از دوران مدرسه‌مان داریم که برمی‌گردد به زمان‌هایی که به‌خاطر ترس، سلامتی‌مان مورد تهدید قرار گرفته است.

–        و نکته آخر آنکه کنترل کردن افراد با پاداش و خطا اساساً عملی انسانی نیست و ریشه در رویکردهای رفتارگرایی دارد که غالباً با آزمایش روی حیوانات شکل‌گرفته‌اند. زمانی که با انسان‌ها سروکار داریم شرایط بسیار متفاوت است با زمانی که با کبوتر یا شامپانزه طرف هستیم. ظرافت‌ها و مسائل اخلاقی کار با انسان‌ها را فراموش نکنیم.

تجربه توران خانم

توران میرهادی در کتاب «جستجو در راه‌ها و روش‌های تربیت» می‌گوید ما با ایجاد ترس در بچه‌ها آن‌ها را تربیت نمی‌کنیم بلکه از آنها قالب‌هایی بدون محتوا می‌سازیم. آنها را تبدیل به بردگانی بدون زنجیر می‌کنیم. مهره‌های بی‌اختیاری که اگر شرایط حکم کند هر دستوری را اجرا می‌کنند.

توران خانم در مدرسه فرهاد برای آنکه مطمئن شود که ترس و اضطراب بر مدرسه حاکم نیست، یک آزمایش انجام می‌داد. از فاصله چندمتری به طور غیرمنتظره دانش‌آموزی را بلند صدا می‌زد و بادقت عکس‌العمل دانش‌آموز را زیر ذره‌بین می‌برد. اگر در نگاه دانش‌آموز ترس موج می‌زد متوجه می‌شدند که کارشان را خوب انجام ندادند و باید در روش‌هایشان بازبینی کنند ولی اگر او عادی و آرام برمی‌گشت یعنی جو مدرسه و کلاس سالم و طبیعی است. گاهی هم درحالی‌که چیزی در دست داشتند با شتاب به سمت دانش‌آموزی مثلاً در حیاط مدرسه می‌رفتند و به همین ترتیب عکس‌العمل بچه‌ها را زیر نظر می‌گرفتند.

چقدر زیباست تا حد حساسیت داشتن نسبت به نگرش و عواطف دانش‌آموزان در مدرسه و تلاش برای ساختن فضایی امن برای آنها.

 سوال مهم!

سؤالی که اینجا مطرح می‌شود آن است که آیا ارائه پاداش و تنبیه در هر شرایطی عملی غیراخلاقی و نادرست است؟ خیر، این‌طور نیست. قطعاً در شرایط و موقعیت‌هایی کاربرد دارند اما آنچه مهم است آن است که ظرافت‌های این موضوع را بشناسیم و با مطالعه منابع علمی خوبی که در این زمینه وجود دارد تلاش کنیم به طور محدود و سنجیده از پاداش و تنبیه استفاده کنیم.

در این زمینه مطالعه کتاب «نه تشویق، نه تنبیه» را بسیار پیشنهاد می‌دهم. در این کتاب کاملاً علمی و دقیق در قالب مثال‌های متعدد بایدها و نبایدهای پاداش و تنبیه ارائه شده است.

یکی از مثال‌های جالب از زمان‌هایی که نباید از پاداش استفاده کنیم وقتی است که فرد توانایی انجام کاری را دارد و باانگیزه درونی در حال انجام آن است. مثلاً کودکی را فرض کنید که بند کفشش را می‌بندد، در این حالت اگر شما پاداش کلامی ارائه دهید و او را تشویق کنید، او این‌طور فکر می‌کند که کار شاقی انجام می‌دهد! و گویی شما انتظارش را نداشتید، بنابراین با این کار او را به این نتیجه رساندیم که توانایی‌اش پایین‌تر از چیزی است که بروز می‌دهد.

با این مثال خواستم در این بحر عمیق فقط کمی خیس شویم! مسائل انسانی حقیقتاً بسیار پیچیده‌اند ولی غرق شدن در آنها بسیار شیرین است، هر چه بیشتر بدانیم بیشتر به قدرت اعجاز یک معلم توانمند پی می‌بریم.

برقرار باشید.

The post خطرات پاداش و تنبیه دانش‌آموزان! first appeared on سمیه رزبان.

]]> https://srazban.ir/2021/11/%d8%ae%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d9%be%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%b4-%d9%88-%d8%aa%d9%86%d8%a8%db%8c%d9%87-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%e2%80%8c%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%a7%d9%86/feed/ 2