یادگیری الکترونیکی یکی از پدیده‌های جهان نوین است که در عصر اطلاعات و در جامعه مبتنی بر دانش پا به عرصه گذاشته است.

به اعتقاد برخی از متخصصان، مهم‌ترین فناوری است که می‌تواند رویکردهای جدید آموزش و یادگیری را مورد حمایت قرار دهد. یادگیری الکترونیکی روش‌های تدریس را متحول ساخته است و در تکمیل چرخه یادگیری نقش به سزایی داشته است. [+]

این روزها شیوع بیماری کرونا ارزش آموزش آنلاین را برجسته کرده است بسیاری از کارشناسان آموزش و پرورش معتقدند که دسترسی آسان، عدم رفت‌وآمد به مدرسه، همیاری بیشتر دانش‌آموزان و امکان مرور مجدد مطالب از مهم‌ترین ویژگی‌های مثبت تدریس آنلاین است.

ولی از طرف دیگر عدم تعامل اجتماعی معلم و دانش‌آموز و فراهم نبودن بسترهای الکترونیکی بزرگ‌ترین معایب این طرح است. [+]

آموزش الکترونیکی نسبت به آموزش سنتی دارای مزایای عمده‌ای از قبیل انعطاف‌پذیری و حذف محدودیت‌های زمانی و مکانی و صرفه جویی در هزینه است. بنابراین استفاده از پتانسیل های هر دو نوع آموزش، یعنی آموزش های چهره به چهره و آموزش های الکترونیکی می تواند بازده خوبی را داشته باشد.

جایگاه و تعریف تعامل در آموزش

از جمله عواملی که در کارآمدی آموزش، چه در شیوه سنتی، چه در شیوه مجازی مؤثر است، تعامل و حضور اجتماعی دانشجویان در فرایند یادگیری است. [+]

تعامل مفهومی پیچیده در تمام انواع شیوه‌های آموزشی است. به طور سنتی تعامل بر گفتگو میان دانشجویان و معلمان در کلاس درس تمرکز دارد.

در حقیقت تعامل یک فعالیت یادگیری است به صورتی که افراد با یک مسئله یا سناریو روبه‌رو می شوند و باید روی این مسئله کار کنند تا به یک هدف برسند. تعامل بدون هدف نیست و باید طوری طراحی شود تا علایق یادگیرنده حفظ شود.

هدف از تعامل هدایت یادگیرندگان رسیدن به نقطه‌ای از اندیشه و تفکر است که باعث می‌شود یادگیرنده از ابتدا فرضیاتش را بررسی کند، سپس اطلاعات جدید را بپذیرد یا رد کند.[+]

انواع تعامل در آموزش مجازی

تعامل عنصر مهمی برای موفقیت در نظام‌های آموزش الکترونیکی و عاملی مهم در افزایش کیفیت یادگیری در پردیس‌ها و دانشگاه‌های مجازی است. تعامل در نظام یادگیری، انواع مختلفی دارد، آنچه در این زمینه قابل‌ذکر است آن است که در دانشگاه‌ها و پردیس‌های مجازی، همه فعالیت‌های یاددهی – یادگیری، به دو شیوه کلی هم‌زمان و غیر هم‌زمان انجام می‌شوند.

بنابراین از این منظر می توانید تعامل در آموزش مجازی را به دو دسته تقسیم کنیم:

۱) تعامل همزمان:

منظور از تعامل هم‌زمان، نوعی از تعامل است که در آن افراد (اعم از یادگیرندگان، یاددهندگان، متخصصان، مشاوران و…) به‌صورت زنده و در یک‌زمان می‌توانند باهم از طریق استفاده از ویدئوکنفرانس، کلاس‌های مجازی و اتاق‌های گپ‌زنی و… ارتباط برقرار کنند.

۲) تعامل غیرهمزمان:

نوعی دیگر از تعامل است که در آن افراد در هر زمان و هر مکانی که بخواهند، با اعلانات و… می‌توانند وارد شبکه شده و تبادل اطلاعات نمایند.

از دیدگاهی دیگر و با توجه به عناصر شرکت‌کننده در فعالیت‌های یاددهی – یادگیری نیز می‌توان انواع تعامل را تقسیم نمود. مور برای اولین‌بار سه نوع تعامل را در آموزش مجازی شناسایی کرد. این سه نوع عبارت‌اند از:

– تعامل میان یادگیرنده و یاددهنده

– تعامل میان یادگیرنده و یادگیرنده

– تعامل میان یادگیرنده با محتوا

بنابراین باتوجه‌به وجود این سه عنصر اساسی در حوزه آموزش مجازی، شش نوع تعامل میان این عناصر سه‌گانه را می توان در نظر گرفت، این شش تعامل عبارت‌اند از: تعامل یاددهنده با یادگیرنده، تعامل یادگیرنده با یادگیرنده، تعامل یادگیرنده با محتوا، تعامل یاددهنده با یاددهنده، تعامل یاددهنده با محتوا، تعامل محتوا با محتوا.[+]

راهکارهایی برای تقویت تعامل در آموزش مجازی

بر اساس مطالب گفته شده، وجود تعامل در آموزش مجازی بسیار مهم است و برای بهبود این عمل باید راهکارهایی را در پیش گرفت که چند نمونه از آنها عبارت‌اند از:

الف) استفاده از نرم افزار های آموزش مجازی با کارکرد اجتماعی:

برای مبارزه با انزوای دانش آموزان، افزونه‌های چت به بسیاری از زیرساخت‌های کلاس مجازی اضافه شده‌اند. صفحه‌های بحث و گفتگو روشی سهل‌الوصول برای افزودن جنبه اجتماعی و تعاملی به محیط یادگیری است.

ب) دعوت دانش آموزان به معلم شدن:

با استفاده از فناوری پخش صدا و تصویر مستقیم، می‌توانید “گوی و میدان” را به دانش‌آموز بسپارید. در این سناریو، دانش‌آموزان تشویق می‌شوند تا مبحثی درسی را به‌گونه‌ای تهیه و ارائه دهند که سایر دانش آموزان را درگیر نموده و آنها را به مشارکت دعوت نماید.

ج) ایجاد یک رقابت سالم با هدف یادگیری:

بازی‌سازی یک روش هوشمند برای افزودن یک عنصر اجتماعی به کلاس مجازی‌تان است، زیرا نیازی به ایجاد سناریوی یادگیری گروهی نیست. دانش آموزان می‌توانند به‌صورت جداگانه تحصیل کنند اما همچنان انگیزه رقابت دوستانه با همسالان خود را داشته باشند.

د) سرمایه‌گذاری بر شبیه‌سازی‌های آموزشی:

شبیه‌سازی‌های واقعیت مجازی به ویژه در تمرینات گروهی که به اصالت و اعتبار نیاز بیشتری دارند نیز مؤثر است. به عنوان مثال، آموزش پزشکی مبتنی بر VR (واقعیت افزوده) به پزشکان جدید این امکان را می‌دهد تا در شرایط واقعی، اما بدون هیچ‌گونه خطرات واقعی زندگی، کار گروهی را انجام دهند. استفاده از این شبیه سازها می توانند به افزایش تعامل در کلاس درس کمک کننده است.

هـ) برگزاری جلسات مرتبط با موضوع با یک فرد متخصص:

سیاری از ابزارهای پخش زنده و کنفرانس ویدئویی دعوت از یک متخصص مرتبط با موضوع را به کلاس مجازی شما آسان می‌کند. برای اجتماعی‌تر کردن یک جلسه، می‌توانید یک دوره مقدماتی کوتاه به همراه یک پنل پرسش‌وپاسخ قرار دهید که در آن‌همه کارآموزان بتوانند سؤال بپرسند. [+]

نتیجه گیری

با پیشرفت تکنولوژی و دانش، انجام بسیاری از امور از جمله آموزش بسیار آسان‌تر از گذشته شده است اما در این راه نباید وجود عناصر مهم (تعامل) در زندگی انسان را نادیده گرفت، زیرا خلا آن می تواند انگیزه یادگیری را کاهش داده و ما را دچار آسیب های روانی جدی کند. چه خوب است که با هدف ارتقا سطح تعامل یادگیرندگان خلاقانه از فناوری های دردسترس استفاده کنیم.